Yr adeilad mwyaf yw Eglwys S Margaret a sefydlwyd yn 1100 ac ail-godwyd yn y 13g, ac o hynny ymlaen ceisiodd cenhedlaeth ar ôl cenhedlaeth wella ac ychwanegu at fawredd y lle. Mae pob rhan o’r adeilad â rhywbeth i’w ddatgelu i’r ymwelydd. Fe wna i ganolbwyntio ar dri pheth.

Yn gyntaf, yr organ. Fe’i hadeiladwyd yn wreiddiol yn 1754 ar gost y gorfforaeth gan adeiladwr organau o’r Swistir, Johannes Snetzler (1710-1785). Cyfarwyddwyd y gwaith gan organydd yr eglwys, yr enwog Charles Burney (tad y nofelydd, Fanny Burney). Yn ôl yr hanes fe wnaeth Snetzler cymaint o enw iddo’i hun gyda’r organ fel bod galw am ei waith ym mhob rhan o’r wlad. Wrth i ni ymweld â’r eglwys fe ddechreuodd rhywun ganu’r offeryn.

Yn ail, mae’r eglwys â chysylltiad ag un o fenywod rhyfeddaf y canol oesoedd yn Lloegr, sef Margery Kempe. Fe’i ganwyd yn y dref tua 1373, priododd gan ddod yn fam i bedwar ar ddeg o blant. Wedi iddi dderbyn nifer o weledigaeth fe aeth hi a’i gŵr ar bererindod i Gaergaint. Pregethai yn erbyn pleser o bob math ac fe godai hyn wrychyn pobl yn lleol gyda rhai yn ei chyhuddo o fod yn perthyn i grŵp tanddaearol (a hereticaidd) y Lollardiaid. Yn 1413 fe wnaeth hi a’i gŵr addunedu i fyw bywydau diwair gerbron Esgob Lincoln. Aeth ar bererindod i’r Wlad Sanctaidd. Yn The book of Margarey Kempe, yr unig ffynhonnell o wybodaeth amdani, mae’n disgrifio ei theithiau a’i phrofiadau cyfriniol. Doedd hi ddim yn medru ysgirfennu na darllen ac fe wnaeth arddweud ei hatgofion i un o aelodau Urdd y Drindod. Dyma hunangofiant cynharaf gan Saesnes. Mae’r sôn olaf amdani yn mynd ar bererindod i Gdansk yn 1433.

Yn drydydd, mae’r arwyddion wrth y drws gorllewinol yn nodi uchder llifogydd ar hyd y blynyddoedd.

Mae ‘na lawer mwy o resymau dros ymweld ag Eglwys S Margaret.