Blog Dogfael - Sylwadau am fywyd a phethau eraill gan dderwydd a chynghorydd o Aberystwyth, Ceredigion / Comments on life and other things by a druid-councillor from Aberystwyth, Wales

Llyfr y flwyddyn 2008

Newydd dderbyn neges destun o westy moethus yng Nghaerdydd i ddweud taw enillydd Llyfr y flwyddyn 2008 yw Gareth Miles am ei nofel “Y proffwyd a’i ddwy Jesebel: atgofion newyddiadurwr am Ddiwygiad 1904-05 gan W. T. Davies” (Carreg Gwalch, 2007).

Rhannu hyn

Rhagor »

Gyrrir gan Bookmarkify™

¶ Postiwyd 01 Gorffennaf 2008 † Dogfael § Llyfrau ‡ Sylwadau (0) °

Urdd “Gwyrdd”

Amser cinio ddoe fe fues i’n glust-dyst i un o’r dadleuon difyrraf i mi eu clywed ar Taro’r Post Radio Cymru erioed. Y ddau yn dadlau oedd y Dr Bruce Griffiths, un o olygyddion Geiriadur yr Academi, ac Efa Gruffudd Jones (am ryw reswm dwi wastad am ychwanegu ‘Llanddowror’ at ei henw!), prif weithredwr Urdd Gobaith Cymru. Y mater o dan sylw oedd enw ymgyrch ddiweddaraf y mudiad ieuenctid, ymgyrch i dynnu sylw at ymrwymiad amgylcheddol y mudiad, sef “Urdd Gwyrdd”. Roedd yr ergyd gyntaf wedi’i thanio gan y Dr Bruce ar dudalen llythyron Golwg yr wythnos ddiwethaf.

Gwelaf fod Urdd Gobaith Cymru wedi cychwyn ymgyrch amgylcheddol dan y enw “Urdd Gwyrdd”. Dyna enw hollol anghywir. Enw benywaidd yw urdd ac felly “Urdd Werdd” yn unig a fyddai’n gywir. Ni all fod ond dau reswm tros yr anghywirdeb cywilyddus hwn:

1. Ni wyddai bathwr yr enw, na neb o’r rhai a’i cymeradwyodd, beth oedd cenedl enw’r mudiad yr oeddent yn rhan ohono – ac ni aeth neb i’r drafferth o edrych mewn unrhyw eiriadur – anwybodaeth druenus.

2. Fe wyddid cenedl yr enw, ond yr oedd yn well cael yr odl, ac i’r diawl â chywirdeb y Gymraeg. Agwedd anfaddeuol a gwaeth nag anwybodaeth, ar ran mudiad sy’n brolio ei fod yn hyrwyddo’r Gymraeg.

Pa esboniad sy’n gywir?

Bruce Griffiths
Bangor

Nawr mae unrhyw un sy’n ei adnabod yn gwybod nad dyn i’w gymryd yn ysgafn yw’r Dr Bruce Griffiths. Mae’n amlwg fod rhywun wedi dweud hyn wrth Efa Gruffudd Jones oherwydd fe geisiodd ddechrau trwy ddangos ei pharch i’r Dr Bruce a datgan nad oedd hi’n medru cystadlu gyda’i wybodaeth am ramadeg y Gymraeg. Ond yna fe aeth ati i amddiffyn penderfyniad yr Urdd heb unrhyw gywilydd o gwbl! Roedd brwdfrydedd Gruffudd yn rhyfeddol o gofio ei bod i bob pwrpas yn amddiffyn rhywbeth anamddiffynadwy. Ond ni wnaeth hynny ei hatal rhag dadlau ei bod hi’n ddyletswydd ar yr Urdd i sicrhau bod ei haelodau yn deall beth oedd yn cael ei ddweud ac fe ddywedodd ei bod hi’n ormod i ddisgwyl blentyn 8 oed ddeall “gwerdd”. Bwriad yr Urdd oedd creu slogan mewn iaith glir, syml a dealladwy. A beth bynnag, roedd pobol yn meddwl am yr Urdd fel mudiad ac yn mabwysiadu cenedl y gair “mudiad” ac felly roedd hi’n gwbl iawn i ddweud “Urdd Gwyrdd”.

Tra’r oedd Efa Gruffudd Jones yn siarad roedd llais y Dr Bruce Griffiths i glywed nawr ac yn y man yn mynnu dro ar ôl tro fod yr hyn yr oedd yr Urdd yn ei wneud yn “anghywir”. Pan ddywedodd Efa Gruffudd Jones fod yr Urdd “yn gryf o blaid y Gymraeg”, dyma lais y Dr Bruce Griffiths i’w glywed fel eco yn dweud fod yr Urdd “yn gryf o blaid Cymraeg anghywir”. Pan ddechreuwyd dadlau dros genedl “Urdd” fe alwodd y Dr Bruce Griffiths sylfaenydd y mudiad, Syr Ifan ab Owen Edwards, yn dyst o blaid yr erlyniad. Pan fynnodd Efa Gruffudd Jones fod Cymdeithas Cyfieithwyr Cymru wedi’i rhannu lawr y canol ar y mater, fe gynigiodd y Dr Bruce Griffiths dystiolaeth ei wraig oedd yn dilyn y ddadl yn agos ac yn gwybod taw dim ond lleiafrif bach iawn oedd yn amddiffyn safbwynt yr Urdd.

Felly, pwy enillodd? Dwi’n digwydd cytuno gyda’r Dr Bruce Griffiths yn y ddadl hon, ond mae’n rhaid cyfaddef imi edmygu ymdrechion Efa Gruffudd Jones i amddiffyn penderfyniad (anghywir) yr Urdd, yn union fel cynrychiolydd Llafur ar ôl isetholiad Crewe a Nantwich, neu Henley-on-Thames, yn fodlon ceisio amddiffyn ei blaid yn wyneb yr hyn a oedd yn amlwg i bawb. Roedd dyn hefyd yn lled-edmygu chwtspa (chutzpah) y prif weithredwr wyneb yn wyneb ag un o’n prif eiriadurwyr yn ceisio amddiffyn “Cymraeg anghywir” fel “Cymraeg clir”. Roedd y Dr Bruce Griffiths wedi cyhuddo’r Urdd o fod yn rhy ystyfnig i wrando neu newid ei meddwl – dyma’r prawf o hynny, mae’n siŵr!

Prin yw’r dadleuon ar Radio Cymru sy’n defnyddio Geiriadur Prifysgol Cymru yn dystiolaeth mewn dadl, ond dyma wnaeth y ddau yn y ddadl hon. Diolch iddyn nhw am eu cyfraniadau gwych.

I weld dadlau’r cyfieithwyr ewch i wefan y drafodaeth.

(Dim pleidlais eto)

Rhannu hyn

Rhagor »

Gyrrir gan Bookmarkify™

¶ Postiwyd 01 Gorffennaf 2008 † Dogfael § Cymraeg § Ieithoedd ‡ Sylwadau (3) ° Tagiwyd: Urdd Gobaith Cymru

Pethau’n ddu ar Alun Cairns?

Dyw pethau ddim yn edrych yn dda iawn i Alun Cairns wrth iddo ymladd i gadw ei le fel ymgeisydd seneddol y Torïaid ym Mro Morgannwg. Petai’n ymgeisydd yn Llundain, yn hytrach nag mewn ardal ddiarffordd fel y Fro mae’n siŵr y buasai wedi gorfod rhoi’r gorau iddi’n barod. Byddwn hefyd yn fodlon dadlau y byddai’r chwip Torïaidd wedi’i dynnu oddi arno yn y Cynulliad Cenedlaethol hefyd. Y rheswm dros ddweud hynny yw’r ffordd y mae’r blaid Geidwadol wedi mynd i’r afael ag achos James McGrath, yr ymgynghorydd arbennig i Boris Johnson, maer Llundain. Dyma sut mae’r newyddiadurwr Marc Wadsworth yn adrodd yr hanes yn y Guardian ar-lein.

When I put to McGrath that an influential black columnist for the Voice newspaper suggested that older Caribbeans in London might want to go back to the islands from which they came after Johnson’s election, surely the right response was for him to have said: “Neither Boris Johnson nor I would want that. Black people are an important and valued part of London and we want them to stay.”

Instead, the arrogant apparatchik, who is himself an immigrant from Australia, snapped: “Well, let them go if they don’t like it here.” I was flabbergasted. Hadn’t such talk from a public servant gone out of fashion decades ago?

Mae hyn yn fater sensitif iawn i’r blaid ar hyn o bryd wrth iddi geisio sicrhau ei safle a phrofi unwaith ac am byth ei bod wedi newid. Mae unrhyw awgrym o ‘hiliaeth’ yn mynd i gael ymateb pendant gan yr arweinyddiaeth sydd am wneud argraff: “edrychwch arnom ni yn delio gyda hyn yn bendant, dyma’r prawf ichi gredu ein bod ni wedi newid.”

Ar sail yr ymateb i James McGrath dwi ddim yn credu bod pethau’n edrych yn dda i Alun Cairns. Ond mae’n bosib y bydd dau beth yn cael dylanwad ar ei ffawd.

Dwi wedi cyfeirio at y cyntaf yn barod, sef y ffaith i hyn i gyd ddigwydd yng Nghymru lle nad oes gan newyddiadurwyr ‘go iawn’ Llundain ddim diddordeb ynddo o gwbwl.

Yn ail, cyfeiriodd Alun Cairns ei sylwadau hiliol tuag at y gymuned Eidalaidd yn hytrach na phobol dduon o dras y Caribî fel McGrath. Nid yw’r grŵp cyntaf wedi gorfod amddiffyn eu hunain yn aml iawn yn erbyn sylwadau o’r fath, tra bod yr ail grŵp wedi gorfod gwneud hynny’n gyson am hanner can mlynedd a mwy ac maen nhw’n parhau i wneud. Am eu bod yn dal i frwydro yn erbyn hiliaeth bob dydd mae ganddynt y rhwydweithiau mewn lle i sicrhau eu bod yn medru ateb yn ôl yn effeithiol a chael dylanwad, yn arbennig felly ar arweinwyr plaid sydd yn ceisio eu gorau i brofi eu bod nhw wedi newid yn llwyr.

Ac os yw’n gorfod sefyll lawr fel ymgeisydd seneddol, beth nesaf?

(Dim pleidlais eto)

Rhannu hyn