|
|||||
 DJP yn cynnal noson yng Nghymdeithas Owain Cyfeiliog, Wrecsam Dwi yn Wrecsam heno yn gwmni i DJP wrth iddo gynnal noson i Gymdeithas Owain Cyfeiliog yn Wrecsam. Mae DJP yn darllen ei farddoniaeth ac yn adrodd hanes y tu ôl i rai o’r cerddi. Mae’n llwyddo i hudo ei gynulleidfa gyda’i agwedd hamddenol a’i ymddygiad diymhongar a chyda’i gerddi sy’n ymddangos yn syml ar yr wyneb ond yn cuddio dyfnderoedd.  (Dim pleidlais eto)
Echnos fe fues i mewn cyfarfod o gangen Penllwyn o Ferched y Wawr. Roeddwn i wedi addo mynd yno llynedd, ond fe gafodd y cyfarfod ei atal oherwydd y tywydd. Bryd hynny roeddwn i wedi addo siarad am arferion y Calan. Roeddwn i fod siarad bryd hynny ddechrau Ionawr; ond y tro hwn roeddwn i’n siarad ar 2 Chwefror. Roedd hynny’n gyd-ddigwyddiad hapus oherwydd dyna Ŵyl Fair y Canhwyllau a diwedd y Gwyliau yn ’swyddogol’. Rhaid tynnu pob arlliw o addurniadau’r gwyliau erbyn y dydd hwnnw. Cefais gynulleidfa gynnes a chroesawgar ac fe wnes i fwynhau fy hun yng nghwmni y merched – dwi ddim yn gwybod amdanyn nhw! Dwi wastad yn falch o fod yng nghwmni Merched y Wawr oherwydd roedd y mudiad hwnnw yn bwysig iawn i fy mam. Fe wnes i sôn am arferion y Gwyliau gan gynnwys y Nadolig, y Calan a hefyd Hen Galan. Ychydig o siom oedd peidio gweld cofeb Catrin ferch Owain Glyn Dŵr yn y ddinas. Ond mae’n rhoi esgus arall i ddod yn ôl. Os wyt ti’n darllen y blog hwn yn gyson rwyt ti’n gwybod cymaint yw fy hoffter i o sustemau trafnidiaeth cyhoeddus wedi eu hintegreiddio. A chyda fy ngherdyn Oyster yn fy llaw mae sustem drafnidiaeth Llundain yn denu. Felly dyma fynd tua’r dwyrain i weld beth oedd yn digwydd i’n harian ni i gyd wrth baratoi ar gyfer y Gemau Olympaidd ac hefyd i ymweld â lle sydd wedi bod yn fy meddwl ers yr amser yr oeddwn yn astudio Saesneg ar gyfer lefel A. Mae’r sustem drafnidiaeth yn nwyrain Llundain yn cael ei huwchraddio’n sylweddol er mwyn delio gyda’r Gemau Olympaidd ac roedd hynny i’w weld y penwythnos hwn – roedd llinellau tanddaearol Jubilee a District ar gau a llawer o ffyrdd ar gau hefyd ar gyfer gwelliannau. Felly dyma gymryd y trên tanddaearol hyd at Stratford ac yna y Dockland Light Railway hyd at Canary Wharf. Y tro diwethaf imi fod yn Canary Wharf oedd ddechrau’r 1990au pan roedd dirwasgiad arall yn y tir. Bryd hynny roedd golwg digon diflas ar Canary Wharf – datblygiad oedd wedi’i godi yn y gred nad oedd pethau yn mynd i newid byth. Ond erbyn heddiw mae’r lle yn un ganolfan siopa enfawr ac roedd hi’n edrych yn ddigon llewyrchus yno gyda phobl yn gwario ac yn prynu.
Mae’r diwrnod hwnnw pan fues i yma am y tro cyntaf yn dal i ddwyn atgofion melys i’r cof. Roeddwn wedi mynd yn y prynhawn gyda’m ffrind Gaynor. Roedd hi’n gweithio yn Llundain ar y pryd ac fe wnaeth ddysgu imi sut i ddarllen a defnyddio’r sustem fysus, yn hytrach na defnyddio’r trenau tanddaearol. Bu hynny yn rhyddhad i mi, ac ers hynny dwi wedi bod yn ddefnyddiwr cyson o’r bysus trwy Lundain. Mae dyn yn gweld cymaint mwy ac yn medru mynd i lawer mwy o lefydd Ond yn ogystal â’r bysus y diwrnod hwnnw fe aeth Gaynor â mi ar y bws dŵr ar afon Tafwys. Roeddwn yn teimlo fel un o frenhinoedd y ddeunawfed ganrif yn teithio i gyfeiliant cerddoriaeth Handel! Mae’r diwrnod hwnnw yn aros yn y meddwl o hyd bron i ugain mlynedd yn ddiweddarach.   (2 yn pleidleisio, cyfartaledd: 4.50 allan o 5)Mae ‘na rannau o ganol Llundain byddaf yn ceisio eu hosgoi – ardal y siopau a’r theatrau yn bennaf – nid achos unrhyw beth ofnadwy ond yn syml bod gormod o bobl yno a does dim lle i gerdded ar y pafin bron â bod. Ond mae un lle dwi’n dwlu arno ar y penwythnos, sef dinas Llundain. Mae’r strydoedd yn wag ac yn dawel a chyfle i aros a sefyll i edrych ar bethau yn hytrach na chael fy ruthro yn fy mlaen gan y dorf ddidrugaredd. Roedd gen i reswm arall dros fynd i’r ddinas y tro hwn, sef fy methiant y tro diwethaf imi fod yno i ddod o hyd i gofeb Catrin ferch Owain Glyn Dŵr. Priododd Catrin ag Edmund Mortimer fel rhan o bolisi gwleidyddol ei thad – roedd Edmund yn un o’i gynghreiriaid. Lladdwyd yntau yng ngwarchae castell Harlech ond cael ei dal gan y Saeson oedd tynged Catrin a’i charcharu yn y Tŵr yn Llundain. Pan bu farw yno fe’i claddwyd ym mynwent Eglwys S. Swithin. Diflannodd yr eglwys honno yn y bomio yn ystod Rhyfel Byd 1939-1945, ond mae ‘na St. Swithin’s Lane yn y ddinas o hyd a mynwent yr eglwys yn dal i fod yno.  Mynwent Eglwys S Swithin, Llundain lle claddwyd Catrin ferch Owain Glyn Dŵr Y tro diwethaf yr es i’r ardal methais yn deg â dod o hyd i’r fynwent, neu’r parc cyhoeddus sydd bellach yn cymryd ei lle. Ond wedi ymchwilio yn bellach roeddwn i’n barod y tro hwn. Y rheswm pennaf dros fod mor daer yw bod cofeb wedi’i gosod yno ddechrau’r 2000au i nodi man claddu Catrin ac roeddwn am ddod o hyd i honno. Un peth rhyfedd am ddinas Llundain yw fod yr adeiladau yn fodern ar y cyfan ond bod patrwm y strydoedd yn aml iawn yn adlewyrchu yr hyn a oedd yno yn y canol oesodd – strydoedd culion ac adeiladau uchel yn cyd-fyw; dwi ddim am fentro dweud eu bod yn gwneud hynny’n hapus. Mae lôn gul St. Swithin’s Lane yn cychwyn ger y London Stone yn Cannon Street ac yn arwain at y Gyfnewidfa Frenhinol a Banc Lloegr. Ac yn ôl yr hyn a ddeallais i o chwilio roedd hen fynwent Eglwys S. Swithin, gyda chofeb Catrin, yno. Ond wrth imi gyrraedd yno roedd hi’n amhosib gweld llawer o ddim byd gan fod yr ardal yn un safle adeiladu enfawr. Roedd yn gwaith yn tynnu tua’r terfyn, ond roedd tipyn ar ôl i’w wneud ac roedd cannoedd o adeiladwyr yn troi o gwmpas y lle. Roedd y lôn yn cael ei chau yn ysbeidiol er mwyn codi deunyddiau i’w lle. Ond er chwilio a chwilio des i ddim o hyd i’r ardd. Roedd yn barod i ildio gan fy mod yn tybio fod y datblygiad newydd wedi’i godi dros y safle. Ond o chwilio dyma fynd i Salters Hall Court a fan ‘ny fe welais yr hyn a oedd ar ôl o fynwent S. Swithin. Yn ôl a ddeallaf y bwriad yw ei hadfer a’i gwella yn dilyn gorffen y gwaith. Felly bydd yn rhaid imi ddod yn ôl yma eto i chwilio am gofeb Catrin. (1 yn pleidleisio, cyfartaledd: 3.00 allan o 5)Mae tystiolaeth Tony Blair i Ymchwiliad Irác ar gael ar-lein yn barod. Os oes amser gyda ti efallai ei bod hi’n werth darllen neu wrando i benderfynu dy hunan a yw e atebion yn argyhoeddi. Tystiolaeth Tony Blair i Ymchwiliad Irác.  Yr heddlu tu fas i Ymchwiliad Irác adeg tystiolaeh Tony Blair (Dim pleidlais eto)Wedi sefyll tu fas i Ymchwiliad Irác yn y glaw a’r oerfel roeddwn i bron â sythu. Felly roedd hi’n dda troi am y Llyfrgell Brydeinig er mwyn ymweld ag arddangosfa yno. Mae Points of view yn gyfle i weld rhai o drysorau ffotograffig y bedwaredd ganrif ar bymtheg o gasgliadau’r Llyfrgell. Mae’n arddangosfa sy’n adlewyrchu cymaint o ddyfnder sydd i’r casgliadau bron â bod ym mhob maes posibl. Yn ogystal â ffotograffau cynnar William Henry Fox Talbot ceir daguerreoteipiau a chaloteipiau cynnar. Ychydig o Gymry oedd yno mewn gwirionedd o gofio pwysigrwydd cylch Abertawe yn hanes cynnar y grefft, dim ond ar waith Calvert Richard Jones wnes i sylwi. O’r holl ffotgraffau yn yr arddangosfa yr un wnaeth ddal fy sylw i oedd llun o feini Côr y Cewri gan ffotograffydd anhysbys yn gweithio i’r Arolwg Ordnans a dynnwyd tua 1867. Mae gan Gôr y Cewri le arbennig yng nghalon pawb sydd â chysylltiad â Phreseli.  Côr y Cewri yn 1867 (Dim pleidlais eto)Doedd e ddim yn achos llys, ond roedd rhyw deimlad tu fas i’r Queen Elizabeth II Conference Centre fod Tony Blair yn gorfod am y tro cyntaf dros ei ymddygiad a’i benderfyniadau yn achos y rhyfel yn Irác wrth ddod gerbron Ymchwiliad Irác. Dyw’r ganolfan gynadledda lle mae’r ymchwiliad yn cael ei gynnal ond tafliad carreg o neuadd Westminster Hall lle bu’n rhaid i’r brenin Charles I sefyll ei brawf o flaen cynrychiolwyr y werin. Nawr dwi’n gwybod nad y werin sy’n cynnal yr ymchwiliad hwn, ond mae aelodau’r ymchwiliad wedi bod yn herio’r consensws yn fwy na wnaeth yr wrthblaid yn Nhŷ’r Cyffredin yn ystod y rhyfel. Yn wahanol i’r Democratiaid Rhyddfrydol ac wrth gwrs, Plaid Cymru a’r SNP. Y rheswm fy mod yn gwybod pa fath o deimlad oedd tu fas i’r ymchwiliad oedd oherwydd fy mod yno fy hun. Trwy gyd-ddigwyddiad cefais fy hun yn Llundain ar y diwrnod yr oedd Tony Blaid yn ymddangos yno. Dwi ddim yn gwybod beth oedd barn Blair am y peth ond teimlais i fod rhyw gyfannu’n digwydd oherwydd bues i yn Llundain cyn dechrau’r rhyfel yn gorymdeithio gyda’r miloedd yn ymbil ar i’r Prif Weinidog i newid ei feddwl. Yn ôl rhywun a glywais i’n cerdded heibio i’r brotest dim ond yr “usual supects” oedd yno. Ond dwi ddim yn credu fod hynny’n gwbl wir. Oedd, roedd Stop the War yno, a’r anarchwyr, a CND. Ond roedd teuluoedd y milwyr a laddwyd yn Irác yno hefyd a phan wnaethon nhw annerch y drof rhaid dweud fod rhyw deimlad o emosiwn rhyfeddol wedi llenwi’r lle. Yng nghanol y gwynt a’r glaw a’r oerfel, roedd tanbeidrwydd eu teimladau hwy yn amlwg yn yn nifrifoldeb eu geiriau a’u hymarweddiad.  Protest tu fas i ymchwiliad Irác Mae’r hyn mae’r ymchwiliad wedi’i glywed yn barod am yr ansicrwydd ymhlith swyddogion y llywodraeth ynglŷn â chyfreithlondeb ond yn ychwanegu at deimlad llawer o’r protestwyr fod Blair yn bendant yn droseddwr rhyfel ac mae o flaen tribiwnlys rhyngwladol y dylai fod yn sefyll yn hytrach na’r ymchwiliad poleit hwn gyda’i gyn-weision sifil a’i haneswyr milwrol. Mae’n ddigon posib fod yr arian a wariodd aelodau seneddol Plaid Cymru ar gael cyngor cyfreithiol am orfodi Blair i ateb dros ei droseddau yn wariant doeth iawn. Wrth wrando ar hanes yr ymddangosiad ar y newyddion heno dwi’n ofni nad yw wedi dweud dim sydd wedi fy argyhoeddi i ei fod yn deall beth yw gofidiau pobl am beth ddigwyddodd o gwbl. Efallai nad oedd disgwyl iddo newid ei feddwl; ond doeddwn i ddim yn cael fy argyhoeddi gan ei ddadleuon bryd hynny a dyw’r hyn yr oedd yn ei ddweud heddiw wedi newid dim o’m barn.  Protest fu fas i ymchwiliad Irác (1 yn pleidleisio, cyfartaledd: 5.00 allan o 5)Codais i’n gynnar heddiw eto o gofio ei bod hi’n ddydd Sadwrn. Wrth godi fe sylweddolais fod gen i ben tost a thrwyn llawn! Mae wedi bod yn wythnos brysur iawn a dwi’n credu fy mod i wedi ymlacio ryw ychydig brynhawn ddoe a pheidio â chymryd y gofal dyladwy i amddiffyn fy hun rhag germau! A’r canlyniad oedd hynny. Ond dwi fel arfer yn cymryd rhyw foddionach masnachol ar arwydd cyntaf o annwyd neu rywbeth tebyg, ac erbyn rhyw naw o’r gloch y bore roeddwn i’n teimlo lot yn well. Mae fy nyddiau Sadwrn yn dilyn patrwm tebyg fel arfer, yn arbennig felly ers symud i fyd i Lys Dogfael. Un peth dwi’n ceisio’i wneud bob Sadwrn yw mynd â bagaid o lyfrau (a CDau weithiau) i siop elusen. Wrth ymadael â Phlas-yn-Dogfael daeth i’n amlwg iawn i mi fod gen i ormod o lawer o lyfrau. Yn raddol bach roedden nhw wedi ffeindio’u ffordd o’r silffoedd i ben y bwrdd wrth y gwely a’r bwrdd ymwisgo i’r llawr. Roedden nhw wedi cymryd drosodd fy mywyd. Pan ddaeth hi’n amser symud roedd yn rhaid imi wynebu’r sefyllfa. Doedd dim rhyw lawer y gallwn ei wneud bryd hynny; ond un addewid i fi fy hun oedd cael gwared â digon o lyfrau er mwyn iddyn nhw gyd fedru mynd ar fy silffoedd llyfrau. Bellach dwi bron â chyrraedd fy nod, ond dim cweit. Mae gen i wyth o gasys llyfrau ac un silff lyfrau fechan. Ar chwech o’r casys llyfrau mae’r llyfrau wedi’u gosod yn ddwbwl, ac yn sengl ar ddwy ohonyn nhw. Bellach mae rhyw ddau fagaid a thri bocsaid o lyfrau yn disgwyl cael eu didoli. Bydd hynny’n golygu ymweliadau pellach â’r siop elusen. Mae wedi bod yn eithaf poenus gwaredu’r llyfrau oherwydd mae llyfrau yn gysylltiedig ag atgofion a chyfnodau penodol mewn bywyd. Hynny yw, os yw llyfrau yn bwysig i ddyn. Felly roedd mynd o gyfrol i gyfrol yn medru bod yn brofiad emosiynol; ond roedd yn rhaid i’r pen reoli’r galon yn y diwedd. Hyn a hyn o le sydd gen i yn Llys Dogfael ar gyfer llyfrau ac felly hyn a hyn o lyfrau sydd yn bosib imi eu cael. Pan oeddwn yn gweithio mewn llyfrgell gyhoeddus roedd ‘na reol euraid fod cant o lyfrau newydd ar y silffoedd yn golygu gwaredu cant o hen lyfrau. Dwi’n ofni y bydd y gwanwyn wedi hen gyrraedd cyn i mi gael y llyfr olaf o’i focs neu’i fag i’r silff. Erbyn hynny bydd yn bryd imi ddechrau ar y gwaith didoli unwaith yn rhagor. Dwi ddim yn mynd i fodloni ar gael wyth o gasys llyfrau llawn; y nod bellach yw gwacáu un yn llwyr erbyn diwedd 2010. Mae hynny’n mynd i fod yn anodd; ond nid yn amhosib. Bydd angen disgyblaeth, ond mae rhaid wrth hynny i gyflawni unrhyw beth o werth. (5 yn pleidleisio, cyfartaledd: 3.40 allan o 5)Bues i yn stiwdio’r BBC yn Aberystwyth heddiw. Roeddwn i’n gwneud pwt ar gyfer dwy raglen radio. Yn y lle cyntaf roeddwn i’n recordio darn ar gyfer y rhaglen Blas yn ymwneud â thraddodiadau Dydd Mawrth Ynyd, yn benodol yr arfer o fwyta crempogau fel ffordd o waredu unrhyw fwyd ‘gwaharddedig’ o gypyrddau’r gegin ar drothwy’r Garawys. Dwi ddim yn siŵr pryd fydd hynny’n cael ei ddarlledu. Roeddwn yn y stiwdio hefyd i adolygu llyfr ar raglen Nia Roberts. Y llyfr o dan sylw oedd Naw mis gan Caryl Lewis. Fy nghyd-adolygydd oedd Bethan Mair. Roedd hon yn rhaglen fyw. Dyma’r llyfr oedd o dan sylw yn y cyfarfod diwethaf o’r Cylch Darllen; ond doeddwn i ddim wedi llwyddo i ddarllen y nofel erbyn hynny. Fe brynais i’r nofel yn y noson lansio yn siop lyfrau Inc cyn y Nadolig ac fe es i a’r nofel gyda fi ar fy ngwyliau Nadolig i Birmingham. Ond doeddwn i ddim yn medru ymgolli ynddi o gwbl, ac fe roes heibio unrhyw ymgais i’w darllen. Ond wedi’r Cylch Darllen dyma ail-gydio ynddi ac ar ôl ychydig cael fy hun yn troi o dudalen i dudalen. Fy mhroblem i oedd y ffaith fod y nofel yn symud o’r byd hwn i’r arhosfyd bob yn ail bennod. Yr arhosfyd yw’r cyflwr hwnnw rhwng bywyd a marwolaeth sy’n cael ei alw weithiau’n Hades, neu Drigfan y meirw. Yno mae prif gymeriad y nofel, Cara, yn ‘byw’. Cafodd Cara ei saethu ac mae’r nofel yn mynd o’r byd i’r arhosfyd i adrodd ei hanes hi a hanes ei theulu sydd wedi ei goroesi. Yr hyn sy’n synnu dyn am yr arhosfyd yw pa mor debyg yw i’r byd hwn – bwyta, yfed, gweithio, cysgu, mynd at y doctor, caru, &c. Roedd hyn yn broblem i mi wrth gychwyn darllen y nofel am y tro cyntaf. Ond wrth ail-gydio ynddi fe wnes i adael i hynny beidio â’m poeni ac fe wnes i fwynhau’r profiad. Mae’r stori yn un digon trist. Mae Cara yn cael ei saethu ac rydyn ni’n dilyn ei hanes hithau a hanes ei theulu yn ceisio dygymod â’r peth. Mae hi yn yr arhosfyd. Rydyn ni’n dilyn troeon bywyd ei mam, ei llystad a’i hanner brawd wrth iddynt fethu yn hynny o beth. Mae’r awdur yn ein harwain trwy eu poen a’u trallod mewn modd sensitif ond cwbl gredadwy. Wrth wneud hynny mae’n cyffwrdd â themâu megis ymateb cymdeithas i drais o’i mewn – vigilantes. Mae hefyd yn dangos sut mae diflaniad (marwolaeth) plentyn yn rhoi straen ar berthynas gŵr a gwraig gyda’r naill yn gweld bai ar y llall, ac yn dannod i’w gilydd eu rhan nhw yn y diflaniad. Creadigaeth Caryl Lewis yw’r arhosfyd ac mae’n ddifyr gweld sut mae hi’n darlunio trigfan y meirw. Mae’r awdur yn dweud ei bod yn cymryd naw mis i ddygymod â galar ac mae’n dychmygu fod eneidiau (y rhai cyfiawn?) yn trigo yn yr arhosfyd am y naw mis hynny cyn eu bod yn mynd ymlaen i rywle arall. Mae’r naw mis hyn yn adlewyrchu naw mis y plentyn yn y groth, wrth gwrs. Fel dwi wedi dweud yn barod yr hyn a’m synnodd i yw pa mor debyg i’n byd ni yw’r arhosfyd. Ar brydiau roedd yn rhy debyg ac ar brydiau roedd yr awdur yn rhoi gormod o fanylion i ni. Ond roedd ‘na bethau diddorol yno hefyd. Roedd y syniad fod llyfrgell yn yr arhosfyd yn cadw llyfr yn adrodd hanes pawb oedd yn mynd trwyddo i’r rywle arall yn un dychmygus. Felly hefyd yr ysgogiad i’r rhai sydd yn yr arhosfyd geisio rhoi arwyddion i’n byd ni eu bod yn dal i fodoli. Dwi’n falch o fedru dweud taw nofel obeithiol yw Naw mis yn y diwedd. Mae’r teulu yn llwyddo i oroesi ac mae Cara, y lladdedig, yn dod o hyd i’r tangnefedd y mae hi wedi bod yn ei ddeisyf. Mae’r adrodd yn syml ac yn uniongyrchol ond mae hynny’n cuddio haenau o ystyron.
(2 yn pleidleisio, cyfartaledd: 3.00 allan o 5)Yn y mapiau cynnar, fel y Mapa mundi yn eglwys gadeiriol Henffordd, mae daearyddiaeth y byd yn cael ei ddehongli yn gysyniadol. Yn Jerwsalem y digwyddodd y peth pwysicaf erioed – ymgnawdoliad Duw, aberth iawnol y groes a’r atgyfodiad – felly mae’n rhaid taw dyna’r lle pwysicaf a’r lle a ddylai fod yng nghanol y byd. Felly Jerwsalem yw canolbwynt y ddaear. Yn yr un modd llwyddodd Prydain Fawr a’i hymerodraeth i ystumio’r mapiau yn yn un ffordd. Y tro hwn wrth foddi’r ddaear mewn môr o goch yn dynodi ei thiriogaeth ar bob cyfandir. Rhaid i mi gyfaddef ar fy map personol i o’r bydysawd taw Plas-yn-Dogfael oedd yn y canol ac roeddwn yn dueddol o fesur pobman yn ôl y pellter oddi yno. Ac er ‘mod i wedi symud oddi yno ers deufis bellach dwi’n dal i deimlo rhyw hiraeth am y Plas, ond nid hanner cymaint ag yr oeddwn i wedi’i ofni yn wreiddiol. Pan ddechreuais feddwl am symud o un ochr i dref Aberystwyth i’r llall fe wnaeth hynny fy llenwi â gofid. Byddai’r llefydd roeddwn i’n gyfarwydd â hwy gymaint â hynny yn bellach bant. Ond fel mae’n digwydd (a doedd dim angen gradd prifysgol i ddeall hyn) golygai hefyd fod llefydd eraill gymaint a hynny yn nes! Rhaid dweud fod symud wedi newid fy mhersbectif ar Aberystwyth bron â bod yn llwyr: mae’n dref newydd i mi ac mae hynny’n beth cyffrous. Roeddwn i wedi byw yr ochr hon i’r dref flynyddoedd yn ôl pan yn fyfyriwr. Bryd hynny roeddwn ddeng mlynedd ar hugain yn ifancach ac yn fwy ffôl o lawer. Nawr dwi’n gorfod mynd heibio i dafarn y Cŵps i fynd i dref heb alw i mewn bob tro fel yr arferwn ei wneud. Nawr dwi’n cerdded ar hyd Rhodfa’r Gogledd tua’r de gan edrych i fyny i gyfeiriad y Stryd Fawr. Mae’n fyd gwahanol; mae wedi’i droi ar ei ben. Mae wedi gwneud byd o les i mi symud dim ond i’m hatgoffa fod ‘na ffordd arall o edrych ar bethau. Wrth fynd yn hŷn mae dyn yn dueddol o fynd yn fwy pendant ei farn ac yn fwy sicr taw fe sy’n iawn bob amser. Rhaid oedd cael rhywun neu rywbeth i’m hysgwyd o’r sicrwydd saff a thwyllodrus hynny. Pa beth gwell na throi fy myd wyneb-i-waered. Fel y dywedais ddoe wrth symud fe ddois i ar draws nifer o ffotograffau o’r 1990au. Fel y llun hwn o barti llefaru’r Cŵps yn cystadlu yn Eisteddfod Genedlaethol Pen-y-bont ar Ogwr 1998.
Rhagor o luniau o barti llefaru’r Cŵps yn Eisteddfod Genedlaethol 1998. (4 yn pleidleisio, cyfartaledd: 3.75 allan o 5)Blwyddyn newydd dda hwyr iawn i ddarllenwyr Blog Dogfael. Am ryw reswm, wedi bron i dri mis o dawelwch fe gydiodd rhywbeth ynof fi heno wnaeth ddweud fod yn rhaid imi ysgrifennu pwt unwaith; rhyw reidrwydd i rannu fy meddyliau gyda’r byd i gyd yn grwn, neu o leiaf y rhai sy’n medru darllen Cymraeg, ac sydd â mynediad i’r rhyngrwyd ac sydd dod o hyd i’r safle hwn. Mae wedi bod yn amser hir ers imi ysgrifennu cofnod ac mae ‘na ddigonedd o resymau dros hynny. Yn bennaf gan fy mod wedi ymadael â Phlas-yn-Dogfael er mwyn symud i fyw i dŷ arall – Llys Dogfael. Nid dyna unig enw fy nghartref newydd, mae rhai yn mynnu ei weld hefyd fel Hafan y Chwyldro. Symudais i Lys Dogfael ddydd Iau 12 Tachwedd. Dyna un o’r digwyddiadau mwyaf trawmatig yn fy mywyd hyd yn hyn. Roeddwn i’n a’m cyfaill, DML, wedi byw ym Mhlas-yn-Dogfael am yn agos i dair blynedd ar ddeg. Roeddwn i wedi llenwi’r Plas gyda fy nhrugareddau amrywiol a miloedd o lyfrau heb unwaith ystyried beth fyddai goblygiadau gorfod symud. Pan ddaeth y dydd roeddwn i wedi mynd i gasáu popeth oedd gennyf i’w symud. Petawn i wedi bod yn ddewrach a chyfoethocach buaswn i wedi taflu popeth a dechrau gyda llechen lân. Wrth gwrs doedd hynny ddim yn bosib ac felly roedd rhaid dewis a dethol beth i’w gadw a beth i’w daflu; a dyna wnaeth gymryd yr holl amser. Petaswn i wedi taflu popeth neu gadw popeth byddwn i wedi gallu rhoi popeth mewn bocsys a symud. Ond na roedd yn rhaid dewis pethau i’w gwaredu cyn symud. Wedi symud dwi wedi bod yn parhau i waredu pethau. Mae’r cyfle mae symud i ddad-siwnco fy mywyd wedi bod yn un gwerthfawr. Dwi’n mynd i barhau i ddad-siwnco am beth amser i ddod. Dwi’n ofni fy mod i’n dal fy ngafael ar fy set o biniau caligraffeg, fy mhaent dyfrlliw, a’m pensiliau lliwio… ond mae’r amser i ddod pan bydd yn rhaid i rheiny fynd os na fydda i wedi’u defnyddio am bum mlynedd arall. Un peth difyr a ddigwyddodd wrth symud oedd dod ar draws ugeiniau o ffotograffau yr oeddwn i wedi anghofio amdanynt ac yn raddol bach dwi wedi bod yn eu sganio. Dyma un o’n hoff rai hyd yn hyn, sef RO a DML yn sefyll y tu fas i’r tŷ yn Nhreorci, y Rhondda lle cafodd Euros Bowen ei eni. Mae ychwaneg o bethau difyr felly i ddod.
(4 yn pleidleisio, cyfartaledd: 3.75 allan o 5)Diolch am y sylw, Emma. Roedd hi’n noson wych yn Aberteifi ac roeddwn i’n falch iawn o fod wedi cael y cyfle i fynd. Roedd yr awyrgylch yn un braf ac roedd hi’n amlwg fod llawenydd enillydd y goron yn cael ei rannu gan y bobl oedd wedi dod ynghyd. Fe ganodd un o’r cyfarchwyr, Gwen, gân a oedd yn crynhoi’r peth i’r dim. Yr hyn a oedd yn ddiddorol hefyd oedd gweld pobl yn fodlon gwrando ar gerddi difrifol mewn awyrgylch hwyliog, ac yn derbyn nad oedd pob diddanwch yn golygu chwerthin. Roedd cerddi Emyr a DJP yn perthyn yn bendant i’r categori hwnnw. Roedd hefyd cerddi’r goron eu hunain yn cynnwys elfen o’r dwys iawn. Ac fe ddarllenodd Ceri Wyn y farwnad i Aled ap Gwynedd oedd yn rhan o’r casgliad buddugol.
Wrth i Ceri Wyn ddarllen y farwnad roedd dagrau yn fy llygaid i a hynny am lawer o resymau. Yn bennaf rhesymau personol. Roedd Aled ap Gwynedd yn weinidog gyda’r Annibynwyr yng nghapel Antioch, Crymych ymhlith llefydd eraill. Fel mae’n digwydd dyna gapel fy nhad (cyn iddo briodi fy mam) a’i dad yntau ac ym mynwent Antioch y mae fy nhad-cu a fy mam-gu ar ochr fy nhad wedi’u claddu. Pan bu farw fy mam fe gymerodd Aled ap Gwynedd ran flaenllaw yn yr angladd yng nghapel Bethel, Mynachlog-ddu. Roedd hynny yn 1986. Flynyddoedd yn ddiweddarach cefais i wahoddiad i draddodi darlith yn y Babell Lên yn Eisteddfod Genedlaethol Tyddewi yn 2002. A’r bore hwnnw, gyda’r gwyntoedd yn chwythu, a’r glaw yn disgyn, fe ddaeth neges imi oddi wrth Aled ap Gwynedd yn ymddiheuro nad oedd yn medru dod i’r ddarlith ond gorfod mynd i’r ysbyty. A dyna’r adeg y dechreuodd y salwch difrifol a arweiniodd at ei farwolaeth. Dim rhyfedd fod y dagrau wedi dechrau llifo ond ar ben hynny fe’m goddiweddwyd gan hiraeth am yr hyn yr oeddwn yn rhan ohono, er y gwyddwn ei fod yn mynd i ddiflannu. Noson berffaith, Emma, ond mae’n dod â dagrau o alar i’m llygaid wrth imi ysgrifennu hyn. Wrth eistedd mewn bwyty amser cinio heddiw yn Aberystwyth fe wnaeth cyfaill imi sylw pa mor brin oedd y bobl yno a fyddai wedi gwerthfawrogi’r hyn a ddigwyddodd yng nghlwb rygbi Aberystwyth ac fe arweiniodd hynny at fwy o ystyried a myfyrio ac o deimladau cymysg iawn. Dwi’n gobeithio na fydd neb yn fy nghyhuddo o sentimentalwch ond fe wnaeth hynny imi deimlo’n wan. Cymaint cyfoeth y noson ac wrth inni gerdded o’r clwb rygbi i’r car fe aethon ni heibio grŵp o bobl ifanc yn siarad Saesneg a chofio fod agos i hanner poblogaeth y sir bellach heb ddigon o Gymraeg i fod yn rhan o’r hyn yr oeddwn i wedi bod yn rhan ohono y noson honno. A bod rhai yn eu plith na fyddai wedi bod yn barod i gydnabod diwylliant y peth am taw Cymraeg oedd y cyfrwng. Bydd yn well imi dewi rhag ofn dweud rhywbeth na ddylwn i ddim. (4 yn pleidleisio, cyfartaledd: 4.00 allan o 5)Dwi newydd ddychwelyd o Aberteifi lle bues i mewn noson berffaith o ddiddanwch pur. Roedd y gymuned yn Aberteifi yn talu teyrnged i’r prifardd Ceri Wyn Jones am iddo ennill y goron yn Eisteddfod Genedlaethol y Bala yn yr haf. Roedd yr ystafell fawr yng nghlwb rygbi Aberteifi yn llawn o feirdd a cherddorion a phobl gyffredin. Roeddwn i wedi mynd lawr am fy mod wedi cael cynnig lifft gan un o’r beirdd oedd yn cyfarch Ceri Wyn ar y noson, DJP. Fel mae’n digwydd roedd DJP yn un o’r beirniaid a ddyfarnodd y goron iddo yn yr eisteddfod.
Anodd crynhoi y noson yn hawdd iawn oherwydd yr amrywiaeth o gyfraniadau a gafwyd. Roedd y rhai oedd yn gwneud i ddyn chwerthin yn gofiadwy iawn, ond ar yr un pryd roedd ‘na adegau o ddwyster a difrifoldeb. Roedd hyn yn arbennig o wir am gyfraniad Ceri Wyn ei hun a ddarllenodd rai o’i gerddi buddugol. Roedd cyfraniad pawb yn ddi-ffuant; ond rhaid imi gyfaddef taw cyfraniadau Caryl Parry Jones ac Emyr Oernant wnaeth imi chwerthin fwyaf. Arweiniwyd y noson gan Emyr Davies a Tudur Dylan Jones a oedd yn synnu i’m gweld yn tynnu cymaint o ffotograffau ar y noson. Pan fydda i’n mynd i ddigwyddiad fel hwnnw fy mod yn teimlo dyletswydd i gofnodi beth dwi’n ei weld ac yn ei brofi. A dyna pam bod tinc o hiraeth yn fy llais. Wrth edrych o’m cwmpas a rhyfeddu at weld cymuned yn dod at ei gilydd i ddathlu digwyddiad o’r fath, ac yn gwneud hynny yn y fath fodd, roeddwn i’n gwybod hefyd taw rhywbeth fydd yn diflannu fydd hyn. Mae cymunedau’n newid, mae pobol yn newid, mae’n diwylliant newid. Dwi’n gwybod efallai fod rhywbeth yn bod arna i, ond mae’r hiraeth am a fu yn codi ynof yn aml iawn y dyddiau hyn. (5 yn pleidleisio, cyfartaledd: 3.40 allan o 5)Roeddwn i wedi prynu tocyn teithio diwrnod ar gyfer y dydd. Golygai hynny fy mod yn medru teithio o fewn i ardal Tyne & Wear ar unrhyw ffurf ar drafnidiaeth gyhoeddus: bws, metro, fferi a thrên. Felly nid dim ond i’r MetroCentre y bues i. Ar y metro fe es i Jarrow. Roedd ‘na ddau reswm dros fynd yno. Yn gyntaf dyma fan cychwyn yr brotest enwog a adnabyddir fel y Jarrow Crusade yn 1936 pan gerddodd rhyw 200 o ddynion yr holl ffordd i Lundain i dynnu sylw at ddiweithdra a thlodi yn y dref. Ar eu taith fe dderbyniodd y dynion lawer o gefnogaeth ymarferol ond pan gyrhaeddwyd Llundain ni chafwyd yr effaith yr oeddent wedi gobeithio amdano.
Roedd Jarrow yn enwog yn bell cyn yr ugeinfed ganrif oherwydd yma y sefydlwyd mynachlog i fod yn ffordd o ddod ag arferion Eglwys Rufain i’r ardal hon oedd wedi dod yn drwm o dan ddylanwad Cristnogaeth Geltaidd. Yr oedd yn chwaer fynachlog i Monkwearmouth a sefydlwyd yn 674 i wneud yr un gwaith ac o’r fynachlog hon yr aeth y mynachod i sefydlu Jarrow. Codwyd yr eglwysi hyn yn y ‘dull Rhufeinig’ gan weithwyr o Ffrainc, hynny yw o garreg yn hytrach nag o bren fel yr oedd arfer y Celtiaid. Un o’r mynachod a adawodd Monkwearmouth am Jarrow oedd Beda, awdur hanes eglwysig y genedl Seisnig, Historia ecclesiastica gentis Anglorum.
Wedi Jarrow bues i yn Gateshead ac yn un o’r adeiladau mwyaf trawiadol yno, The Sage. Mae Gateshead yn sefyll ar lan ddeuheuol Afon Tyne ac yn wynebu Newcastle ar y lan ogleddol. Maent yn ddinasoedd ar wahân er eu bod mor agos at ei gilydd ac mae Gateshead yn gweithio’n galed i sefydlu ei hunaniaeth ei hunan. Gateshead fu’n gyfrifol am gomisiynu cerflun Angel of the North a hwy hefyd fu’n gyrru adeiladu canolfan gerddorol a chynhadledd The Sage. Mae’r Sage yn ei dro yn rhan o ddatblygiad y Gateshead Quays sy’n cynnwys canolfan gelf gyfoes y BALTIC a phont mileniwm Gateshead. Mae’r Sage adeilad mae pobol un ai yn ei garu neu yn ei gasáu. Prin yw’r rhai sy’n ddi-farn neu’n ddi-hid ohono. Norman Foster oedd y pensaer a oedd yn gyfrifol amdani ac agorwyd yr adeilad yn 2004. (1 yn pleidleisio, cyfartaledd: 1.00 allan o 5)Pan ddywedais i wrth fy nghyd-deithwyr fy mod am fynd i weld y MetroCentre yn Gateshead ni chefais lawer o groeso ac yn bendant doedd gen i neb oedd yn gwirfoddoli dod yn gwmni. Felly wrth i RO a DML aros yn Durham am y diwrnod dyma fi’n cychwyn ar ben fy hun i ymweld â’r ganolfan siopa fwyaf yn yr Undeb Ewropeaidd (ond nid Ewrop sylwer, mae ‘na ganolfan siopa yn Istanbul sy’n fwy o faint, sef Istanbul Cevahir). Cychwynnodd y daith honno ar y trên o Durham. Wedi cyrraedd Newcastle dyma ddal y metro i Gateshead ac yna bws X66 uniongyrchol oddi yno i’r MetroCentre ei hun. Dwi’n deall yn iawn pam na fyddai pobl yn gweld rheswm dros ymweld â’r lle ac eto i gyd y mae i’r lle arwyddocâd rhyfeddol yn ein hoes fodern sydd wedi troi siopa yn weithgaredd hamdden yn hytrach na gweithred angenrheidiol.
Yn y MetroCentre mae digon o gyfleoedd i hamddena tra’n gwario ac yn prynu. Ceir yma gannoedd o siopau, dwsinau o fwytai a hyd yn oed sinema. Mae’r ganolfan yn sefyll ar hen safle diwydiannol allan o ganol dinasoedd Newcastle a Gateshead ac felly mae’n rhaid wrth drafnidiaeth o ryw fath i gyrraedd yma. A does dim prinder trafnidiaeth. Daw’r bysus i’r ganolfan o bob cyfeiriad; ceir gorsaf drenau yma; ac mae ‘na le parcio i 10,000 o geir. Mae hynny’n golygu fod miloedd o bobl yn crwydro’r cymhlethdod adeiladau o fore gwyn tan nos. Dwi’n methu’n deg credu fod pob un yn gwario yma, ond fod y lle yn denu pobol oherwydd ei fod yno. Roedd yn olygfa yr oeddwn i’n falch fy mod wedi mynd allan o’m ffordd i’w gweld. Llwyddais i beidio â gwario ceiniog yno – tipyn o gamp o gofio fod holl nerthoedd cyfalafiaeth wedi’u hanelu ataf er mwyn cael arian allan o’m pwts. (1 yn pleidleisio, cyfartaledd: 1.00 allan o 5)Wedi’r Ail Ryfel Byd collodd Holy Island ei hawl i’w galw ei hun yn ynys go iawn wedi codi sarn i’w huno gyda’r tir mawr. Ond dim ond yn rhannol y mae hynny’n digwydd gan fod y llanw yn codi i guddio’r sarn am oriau bob dydd. Wrth inni gyrraedd Holy Island am ryw hanner wedi hanner fe ddylai’r ffaith fod cannoedd o geir yn dod i’n cyfarfod fod wedi bod yn rhyw gliw am beth oedd yn digwydd. Wedi parcio’r car a dechrau cerdded tuag at y pentref ar yr ynys fe ddylen ni fod wedi sylwi fod pob cerddwr arall yn mynd i’r cyfeiriad arall.
Dim ond wedi inni ddarllen yr hysbyseb ar fwrdd tu fas i un o gaffis yr ynys y sylweddolon ni ein bod wedi cyrraedd ar yr ynys gyda rhyw hanner awr i fynd cyn fyddai’r llanw yn gorchuddio’r sarn ac yn ein cadw’n ‘gaeth’ ar Holy Island am ryw saith awr. Erbyn hynny roedd hi’n rhyw hwyr i droi am nôl; ond roedd hefyd yn gyfle i gael ysbaid a llonydd a gorffwys. Doedd dim byd y gallen ni ei wneud ond bod yn dawel a mwynhau tangnefedd y lle.
Prif atyniad Holy Island yw adfeilion yr hen briordy a godwyd ar safle y fynachlog gynnar a sefydlwyd gan Aidan ac a fu’n gartref am beth amser i Cuthbert. A dyna lle’r aethon ni gyntaf. Wrth i’r rhan fwyaf o’r ymwelwr eraill ddiflannu er mwyn peidio â chael eu gadael ar ôl gan y llanw fe drawsnewidiwyd yr ynys yn lle wedi troi ei gefn ar y byd mawr. Y gwynt yn chwythu oedd yr unig gyffro wrth i’r tri ohonom chwilio a chrwydro ar hyd a lled yr ynys.
Roedd y llyfrau tywys i gyd yn dweud fod ‘na awyrgylch arbennig i’r ynys nad oedd yn amlwg ar unwaith. Awgrymai rhai fod yn rhaid profi’r lle ganol gaeaf yn oer ac yn niwlog ac yn wlyb i ddeall y lle yn iawn. Ond roedd ‘na rywbeth arbennig am y lle. Taerai DML fod ‘na ryw swyn ar yr ynys oedd hyd yn oed yn gwneud i Diet Coke flasu’n fwy ffres na diod o’r fath ar y tir mawr. Efallai fod hynny’n mynd a phethau ychydig yn rhy bell, ond roedd y saith awr a dreuliwyd ar yr ynys yn gyfnod o adnewyddu ac o adennill nerth.
Rhagor o luniau o’r diwrnod ar ynys Holy Island. (1 yn pleidleisio, cyfartaledd: 1.00 allan o 5)
Pan ail gyflwynodd Oswallt y ffydd Gristnogol i deyrnas Northumbria fe sefydlodd fynachlog ar ynys Holy Island gyda’r Gwyddel Aidan a mynachod eraill o ynys Iona yn yr Alban yn ffurfio’r gymuned gyntaf. Yn ddiweddarach fe ddaeth Cuthbert yn abad, ac wedyn yn esgob. Daeth yntau yn enwog fel apostol y gogledd-ddwyrain ac un o seintiau pwysicaf Lloegr yn yr oesoedd canol. Gydag amser trosglwyddwyd ei gorff i gysegr yn eglwys gadeiriol Durham a daeth ei gwlt yn gyffredin. Yn ogystal â chanolfan grefyddol fe ddaeth y fynachlog ar Holy Island yn ganolfan dysg. Yma y lluniwyd un o drysorau’r oesoedd cynnar ym Mhrydain, sef Llyfr Efengylau Lindisfarne. Credir taw gwaith mynach o’r enw Eadfrith yw’r efengylau ac fe luniwyd y llawysgrif tua 680-720 er anrhydedd i Cuthbert. Mae’n cynnwys copi Lladin o’r pedair efengyl (yn ogystal â chyfieithiad Hen Saesneg a ychwanegwyd yn ddiweddarach) wedi’i addurno’n goeth mewn arddull a oedd yn tynnu ar y traddodiad Celtaidd. Yn ôl y Llyfrgell Brydeinig (a chofied taw hwy sy’n berchen ar y llyfr bellach) mae’n un o lyfrau mawr y byd ac yn un o eiconau ffurfiannol yr ymwybyddiaeth o Seisnigrwydd. (2 yn pleidleisio, cyfartaledd: 3.00 allan o 5)Efallai taw’r noson honno yn Newcastle y cefais y pryd gorau yn ystod y gwyliau ym mwyty Sbaenaidd El Torero. Wedi diwrnod cyfan o gerdded a theithio ac ymweld fe wnes i fwynhau hamdden croesawgar y bwyty cymaint â’r bwyd ei hun.
Wrth gwrs doedd pawb ddim yn meddwl am fwyd trwy’r amser. Os oedd y sgwrs yn troi yn ddiflas yna roedd hi’n bosib troi at lyfr!
Rhagor o luniau o’r diwrnod hyn Newcastle. (3 yn pleidleisio, cyfartaledd: 3.67 allan o 5) |
 Trwyddedir Blog Dogfael gan Dogfael o dan drwydded Creative Commons Attribution-Non-Commercial-Share Alike 2.0 UK: England & Wales License. Ceir gwybodaeth am gael ganiatâd ar gyfer y gwaith hwn sydd tu allan i delerau'r drwydded ar Hawliau. |
||||
|
Trwyddeir Blog Dogfael o dan drwydded Creative Commons Attribution-Non-Commercial-Share Alike 2.0 UK: England & Wales License. |
|||||
![[Bloglines]](http://blogdogfael.org/wp-content/plugins/bookmarkify/bloglines.png)
![[BlogMarks]](http://blogdogfael.org/wp-content/plugins/bookmarkify/blogmarks.png)
![[del.icio.us]](http://blogdogfael.org/wp-content/plugins/bookmarkify/delicious.png)
![[Digg]](http://blogdogfael.org/wp-content/plugins/bookmarkify/digg.png)
![[Facebook]](http://blogdogfael.org/wp-content/plugins/bookmarkify/facebook.png)
![[Google]](http://blogdogfael.org/wp-content/plugins/bookmarkify/google.png)
![[Hugg]](http://blogdogfael.org/wp-content/plugins/bookmarkify/hugg.png)
![[MySpace]](http://blogdogfael.org/wp-content/plugins/bookmarkify/myspace.png)
![[Reddit]](http://blogdogfael.org/wp-content/plugins/bookmarkify/reddit.png)
![[Slashdot]](http://blogdogfael.org/wp-content/plugins/bookmarkify/slashdot.png)
![[StumbleUpon]](http://blogdogfael.org/wp-content/plugins/bookmarkify/stumbleupon.png)
![[Technorati]](http://blogdogfael.org/wp-content/plugins/bookmarkify/technorati.png)
![[Twitter]](http://blogdogfael.org/wp-content/plugins/bookmarkify/twitter.png)
![[Windows Live]](http://blogdogfael.org/wp-content/plugins/bookmarkify/windowslive.png)
![[Yahoo!]](http://blogdogfael.org/wp-content/plugins/bookmarkify/yahoo.png)
![[Email]](http://blogdogfael.org/wp-content/plugins/bookmarkify/email.png)
Sylwadau diweddar ar Flog Dogfael