  
Mae rhai pethau yn fy hala i’n grac. Un o’r pethau hynny ar hyn o bryd yw’r ddadl arfaethedig rhwng arweinwyr y pleidiau yn ystod yr ymgyrch etholiadol nesaf ar gyfer San Steffan.
Y peth cyntaf sy’n fy hala i’n grac am y ddadl, neu’r gyfres o ddadleuon, yw ei bod yn digwydd o gwbl. Bu digon o gwyno tan yn ddiweddar iawn am y modd y mae’r prif weinidog a’r weithrediaeth wedi mynd â’r grym oddi wrth y ddeddfwrfa a’i osod i gyd o fewn i’w gafael ei hunain. Un o’r rhai mwyaf uchel ei groch ynglŷn â hyn fu David Cameron, arweinwyr y Torïaid, ac mae yntau ac aelodau o’i blaid wedi bod yn dadlau ei bod hi’n amser i ddychwelyd mwy o rym i Dŷ’r Cyffredin. A nawr dyma fe yn bodloni cymryd rhan mewn dadl sy’n trawsffurfio etholiad seneddol i un arlywyddol. Newid a fydd yn cryfhau llaw y prif weinidog a’i weithrediaeth ac yn gwanhau Tŷ’r Cyffredin yn bellach. Ond dwi ddim wedi disgwyl gwell gan y Torïaid erioed, ac mae hyn ond yn cadarnhau hynny.
Yr ail reswm dros fod yn grac gyda’r penderfyniad yw os oes rhaid cael y ddadl, yna fe ddylai fod yn ddadl deg. Ar hyn o bryd mae rhai pleidiau llai yn cael eu cau allan o’r ddadl yn llwyr. Fel cefnogwr i Blaid Cymru byddai disgwyl i mi ddweud hynny’n mae’n siŵr. Ond ble mae’r synnwyr yn beth sydd am ddigwydd? Ai dadl yw hon rhwng ymgeiswyr ar gyfer swydd y prif weinidog? Os felly, beth mae Nick Clegg yn ei wneud yno. Mae’n gwbl amlwg taw dim ond Brown a Cameron sydd yn ymgiprys am y swydd honno. Gan fod Nick Clegg yno mae’n amlwg nad dadl rhwng ymgeiswyr am fod yn brif weinidog yw hi, felly pam nad yw arweinydd seneddol Plaid Cymru, Elfyn Llwyd AS, ac arweinwyr pleidiau eraill yn cael bod yn bresennol? Dwi ddim wedi gweld neb yn esbonio hynny’n iawn.
Y trydydd peth sy’n fy ngwneud i’n grac am y sefyllfa yw’r ffaith ei bod hi’n ymddangos taw dadl i Loegr yn unig fydd hon hefyd gan fod y tair dadl yn mynd i ddigwydd yn y wlad honno – un yn y gogledd-orllewin, un yn y de-orllewin a’r olaf yn y canolbarth – ac os felly o ble fydd y gynulleidfa yn dod i gynrychioli’r dadleuon fydd yn digwydd yng Nghymru, yr Alban a hyd yn oed gogledd Iwerddon?
Mae’r Guardian yn dyfynnu Douglas Alexander yn sôn am y dadleuon hyn yn newid holl batrwm etholiadau cyffredinol fel hyn.
Douglas Alexander, Labour’s general election co-ordinator, told the Guardian the debates would alter the choreography of the traditional UK election campaign since the buildup and fallout of each of the three debates could take up as much as nine days of the campaign.
Mae annhegwch yr holl beth yn ymddangos yn waeth o ystyried hynny. Am naw diwrnod – a allai fod yn agos i hanner hyd yr ymgyrch, os nad mwy – bydd yr holl sylw ar y tair plaid Brydeinig ac ar faterion sy’n bwysig i Loegr. Nawr, dwi ddim yn dweud na fydd llawer o’r pethau yma yn bwysig i weddill y Deyrnas Gyfunol yn ogystal ond does dim sicrwydd o hynny. Ond bydd gwylwyr y dadleuon yng Nghymru a’r Alban yn cael eu hunain yn rhan o ddadl rhywun arall am addysg, iechyd, &c., heb fod neb yno i’w cynrychioli yn y gynulleidfa; er mae’n wir y bydd Gordon Brown yno ar y panel!
Pwy sydd am y ddadl hon? Y darlledwyr siŵr o fod. Ond beth fydd yn ychwanegu at ddemocratiaeth; beth fydd yn ychwanegu at ddealltwriaeth yr etholwyr o’r materion a fydd yn cyfri yn yr etholiad. Dwi ddim yn credu y bydd yn gwneud rhyw lawer dros hynny fy hun. Mae’r darlledwyr am y ddadl am y byddan nhw’n credu y bydd yn gwneud teledu da, ac y byddan nhw’n medru dweud ar y diwedd taw’r ymddangosiad ar rhaglen oedd wedi penderfynu canlyniad yr etholiad cyffredinol. Bydd hefyd yn deledu hawdd iddyn nhw – dim angen esbonio polisïau, dim angen deall beth sy’n digwydd – gan fydd y cyfan wedi troi yn un seleb-ffest ychwanegol i’w ychwanegu at y gweddill. Dyma fydd “celebrity general election get me out of here on ice!” go iawn. Peidied neb a sôn am bolisïau, ond yn hytrach faint oedd Clegg yn chwysu, sut roedd ffroenau Cameron yn lledu wrth iddo golli’i dymer, a’r bygythiad cyson yn llygaid Brown i daflu’r peiriant ffacs at y gynulleidfa a’r holwr.
Dwi’n grac!
   (7 yn pleidleisio, cyfartaledd: 2.71 allan o 5)
Mae’r swyddogion o’r asiantaeth Trwyddedu Teledu ar fy ôl unwaith eto. Es i ddim mas i’n dathliad Gŵyl Dewi yn y plwyf heno gan fod gen i annwyd trwm o hyd ar ôl yr wythnos diwethaf. Roeddwn i’n eistedd yn siarad gyda DML pan ddaeth cnoc uchel ar ddrws Llys Dogfael. Wrth y drws safai swyddog gyda’i glipfwrdd yn ei law yn gofyn pa bryd y bwriadem sicrhau trwydded deledu ar gyfer Llys Dogfael – yn Saesneg. Dwi ddim am ymddangos yn hen ffasiwn ond fy ymateb cyntaf i oedd gofyn i’r dyn a oedd yn siarad Cymraeg. Dywedodd ei fod. Ac fe es i ati i esbonio fy mod wedi derbyn trwydded i Lys Dogfael trwy’r post ond rhyw fis yn ôl.
Rhaid imi ddweud fy mod wedi cael llawer o drafferth gyda Thrwyddedu Teledu pan roeddwn i’n byw ym Mhlas-yn-Dogfael. Oherwydd fy mod i’n mynnu defnyddio’r ffurf Gymraeg ar fy nghyfeiriad roedd yr awdurdodau yn mynnu fod yr eiddo heb drwydded. A hynny er imi ysgrifennu a ffônio yn gyson i ddweud fy mod â thrwydded. Nid oeddwn i’n credu ei bod hi’n ddyletswydd arna i i ddweud wrthyn nhw beth oedd ffurf arall (h.y. Saesneg) fy nghyfeiriad. Felly bob tro fyddai llythyr yn dod i’r tŷ yn dweud eu bod am anfon yr SAS i mewn i ddelio gyda’r broblem o ddiffyg trwydded byddwn i’n dweud trwy lythyr neu ffôn fod gen i drwydded, diolch yn fawr.
Bues i’n pwyso am flynyddoedd arnyn nhw i ddefnyddio’r ffurf gywir ar fy nghyfeiriad – y ffurf Gymraeg – ond yn aflwyddiannus. Yna rhyw ddydd fe ymddangosodd y drwydded gyda’r cyfeiriad yn Gymraeg ond fel troednodyn taw’r cyfeiriad go iawn oedd y ffurf Saesneg. Ar ôl yn agos i ddeng mlynedd o drafod doedd gen i ddim nerth ar ôl i fynnu’r hawl i ddefnyddio’r Gymraeg bellach.
Mae ‘na ddigon sy’n fodlon dweud ei bod hi’n hawdd defnyddio’r Gymraeg bellach a bod bai ar bobol am beidio gwneud. Dwi’n rhyfeddu fod unrhyw un yn mynd i’r drafferth oherwydd mae’n cymhlethu eich bywyd yn ddiddiwedd. Petawn i’n cydymffurfio ac yn defnyddio ffurf Saesneg ar fy nghyfeiriad fyddai ‘na ddim llythyron bygythiol yn dod trwy’r post na swyddogion yn cnocio ar fy nrws liw nos. Byddai popeth yn iawn.
Roedd y swyddog yn ddigon cwrtais ond pam roedd yn rhaid i mi ddioddef y fath driniaeth a hynny’n unig am fy mod yn gwneud yr hyn y mae hawl gen i i’w wneud, sef defnyddio ffurf Gymraeg ar fy nghyfeiriad fy hun. Roedd y drwydded gen i, wedi’i ffeilio yn ofalus. Roedd yn datgan yn glir beth oedd y cyfeiriad trwyddedig, sef Llys Dogfael. Nid oedd unrhyw amwysedd ynglŷn a oedd gen i drwydded deledu ai peidio. Yr unig ‘broblem’ i’r asiantaeth Trwyddedu Teledu oedd fy mod yn defnyddio ffurf Gymraeg ar fy nghyfeiriad. Roeddwn i wedi rhoi fy nghod post iddynt gyda’r cyfeiriad, ond doedden nhw ddim wedi defnyddio unrhyw synnwyr cyffredin i weld fod fy nghyfeiriad i yn cyfateb.
Petai rhywun yn gofyn i mi a yw hi’n syniad da i ddefnyddio’r Gymraeg wrth gysylltu gyda’r awdurdodau byddwn i’n gorfod ateb yn onest a dweud nac ydy os nad ydych chi am orfod wynebu trafferthion di-ben-draw am wneud.
Dyma beth mae Trwyddedu Teledu yn dweud wrtha i ar eu trwydded am newid cyfeiriad. Gellir gwneud hynny mewn sawl ffordd: “Os na allwch fynd ar lein, fe welwch chi ffyrdd eraill o roi gwybod i ni ar y cefn. Fyddwn ni ddim yn anfon Trwydded Deledu newydd atoch. Ond gallwch fod dyn dawel eich meddwl y byddwch wedi’ch trwyddedu’n gywir unwaith y byddwch wedi rhoi eich manylion newydd i ni.”
Diolch yn fawr Trwyddedu Teledu am f’atgoffa i unwaith eto fy mod yn dal i fod yn ddinesydd eilradd yn fy ngwlad fy hun, a hyd yn oed yng Ngheredigion. O fynd ar-lein i wirio fy manylion roedd hi’n amhosib gwneud hynny yn Gymraeg. Dwi’n casáu’r holl drafferth o ddefnyddio’r Gymraeg gyda’r awdurdodau. A hynny er mwyn talu treth iddyn nhw!
Am ffordd i ddathlu Gŵyl Dewi!
(4 yn pleidleisio, cyfartaledd: 3.00 allan o 5)
 Fe ddaeth y rhifyn diweddaraf, rhif 306 (Ionawr/Chwefror/Mawrth 2010) o Barddas: cylchgrawn y gymdeithas (Llinyn byw pellen ein bod / yw edefyn cerdd dafod) yr wythnos diwethaf. Mae dyfodiad y cylchgrawn yn achos llawer o lawenhau yn ein tŷ ni gan fod pob rhifyn yn dod a rhyw ddatguddiad newydd am gyflwr barddoniaeth yn ein gwlad. Mae hefyd yn bleser i weld sut mae’r cysodi wedi gwthio ffiniau i’r eithaf – mae’n anodd credu fod cylchgrawn Barddasyn mentro lle nad oes yr un cylchgrawn Cymraeg wedi bod o’r blaen.
Yr hyn sy’n taro dyn am y rhifyn diwethaf yw’r diwyg, ac yn arbennig felly y llun ar y clawr, ffotograff o Grahame Davies gan Siân Trenberth. Mae Trenberth yn ffotograffydd talentog ac mae’r llun yn un trawiadol iawn. Fy unig gwestiwn i yw pam fod Grahame Davies ar y clawr? Mae ganddo erthygl yn y cylchgrawn dwi’n gwybod, ond mae ganddo golofn reolaidd, ac felly mae’r cwestiwn yn sefyll.
Minimalaidd yw’r unig ffordd i ddisgrifio’r golofn olygyddol y tro hwn eto. Ond mae’n addo rhannu ei brofiad yn y dyfodol ynglŷn â holl gwestiwn golygu creadigol ac i ba raddau mae hynny’n cymylu’r syniad o ‘awdur’ gwaith. Mae hyn yn codi oherwydd fod Gwyn Thomas wedi ysgrifennu ar yr un pwnc yn y rhifyn hwn. Mae ef yn dweud nad oedd yn gyfarwydd gyda’r cysyniad o olygu creadigol fel y mae’n cael ei arfer ar hyn o bryd. Ond mae’n dweud fod hynny i fyny i’r wasg. Yr hyn sy’n ei boeni yw golygu creadigol gweithiau sy’n cael eu cynnig am wobrau neu gystadleuaeth fel Llyfr y Flwyddyn. Ac mae’n gofyn cwestiwn, “A bwrw fod clytio ac ailysgrifennu sylweddol wedi digwydd, oni ddylai gwaith y golygydd creadigol gael ei gydnabod gyda’r ‘awdur’ ar glawr unrhyw lyfr sy’n cael ei wobrwyo? Ac onid teg ydi hi i olygydd creadigol gael cyfran o unrhyw wobr ariannol a enillir?”
Mae’n poeni yn arbennig am wobrau rhyddiaith yr Eisteddfod Genedlaethol, ac yn arbennig yr ymyrraeth a ganiatéir rhwng i’r Eisteddfod dderbyn y gwaith a’i gyhoeddi. Bid a fo am hynny, nid yw’n poeni cymaint â hynny arnaf fi. Yr hyn sydd yn fy mhoeni ni am ‘ymyrraeth’ yng nghystadlaethau rhyddiaith yr Eisteddfod Genedlaethol yw cymaint ohonynt sydd bellach yn ffrwyth cyrsiau ysgrifennu creadigol yn ein prifysgolion. Dwi’n cofio yr Archdderwydd newydd, T James Jones, a John Dresell yn cael eu cau allan o gystadleuaeth y goron flynyddoedd yn ôl oherwydd iddynt gynhyrchu gwaith ar y cyd yn groes i’r rheolau. Faint o diwtoriaid coleg yn ogystal ag awduron sydd yn gyfrifol am gynhyrchu rhai o weithiau rhyddiaith yr Eisteddfod Genedlaethol bellach? A yw pethau wedi cyrraedd y sefyllfa lle y dylid gwahardd y gweithiau yma ar y sail eu bod yn gyweithiau yn hytrach na gwaith un awdur? Diolch i Gwyn Thomas a roi cyfle imi leisio fy marn am hyn. Dwi’n gobeithio y bydd awdurdodau’r Eisteddfod Genedlaethol yn gwneud rhywbeth am y peth cyn iddi fynd yn rhy hwyr!
Yn y golofn Rhuddin amser, mae’r awdur (Donald Evans, siŵr o fod, er nad yw’n cael ei enwi) yn mynd ar ôl pwnc llosg gosod amodau ar gyfer rhai o brif gystadlaethau llenyddol yr Eisteddfod Genedlaethol. Y mae’n cymryd fel ei fan cychwyn y drafodaeth a fu ar y penderfyniad i wobrwyo cyfres o gerddi gan Ceri Wyn Jones mewn cynghanedd gyflawn yn Eisteddfod y Bala yn 2009.
Yn ei golofn yntau, mae Grahame Davies (y ciwti ar y clawr!), yn adrodd ychydig o hanes ei daith i’r Taleithiau Unedig a’i ymweliad â chanolfannau’r ymfudiad Cymreig fel Scranton a Wilkes Barre. Yn anffodus bellach mae’n gorfod ymweld â mynwentydd i weld cyfoeth diwylliannol y gorffennol. Mae’n erthygl ddifyr iawn, ond braidd yn hir efallai ar gyfer cylchgrawn.
Mae Norman Closs Parry yn bwrw golwg dros fywyd a gyrfa “yr addfwynaf Alafon”. Roedd Alafon, neu Owen Griffith Owen (1847-1916) yn enedigol o Eifionydd ac ar ôl cyfnod yn gweithio fel gwas fferm, yn y chwareli ac yn glerc aeth i’r weinidogaeth Gristnogol gyda’r Methodisitiad Calfinaidd. Cyhoeddodd un gyfrol o farddoniaeth ac un gyfrol o ysgrifau.
Wedyn ceir teyrnged i’r diweddar Dafydd Whitall gan John Glyn Jones. Yn dilyn cael teyrnged arall, ond y tro hwn un farddonol gan Donald Evans, ar ffurf awdl, i ddwy awdl y diweddar Brifardd Dic Jones. Dewi Jones yw awdur y golofn Wrth fynd heibio ac Andrea Parry sydd yng ngofal Colofn y beirdd sy’n celu. Mae’r golofn honno yn cyhoeddi peth o gynnyrch Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd ac hefyd Talwn y Beirdd yn Nglanllyn, sy’n rhan o’r cwrs preswyl a gynhelir yn flynyddol i fyfyrwyr ysgol sy’n astudio ar gyfer arholiad lefel uwch ac uwch atodol mewn Cymraeg.
Yng Nghongl yr ysgolion ceir sylwadau gan Iwan Llwyd ar ei gerdd ”Trais a threfn. Efallai y byddai sylwadau Gwynfor ab Ifor o ddiddordeb i fyfyrwyr ysgol hefyd. Yn ei golofn hynod ddifyr, Beth sydd i’w ddweud, mae’r prifardd yn cynnig darlleniad ffeminyddol o soned R Williams i’r Llwynog. Ond er gwaethaf y clyfrwch mae’r golofn yn sylfaenol yn ymosodiad ar feirniadaeth o’r fath. Efallai nad ydyw i’n cytuno yn aml iawn gyda Gwynfor ab Ifor, ond y mae ei erthyglau yn ddifyr ond yn y diwedd dwi’n ofni taw fy nghythruddo y mae fel arfer!
Roedd hi’n dda iawn gweld teyrnged arall i Dic Jones ar dudalennau’r cylchgrawn ar ffurf ysgrif gan y Prifardd a’r Prif-lenor Mererid Hopwood. Rhaid dweud fod dyn yn teimlo nad oedd Dic wedi derbyn yn sylw haeddiannol yn y rhifyn diwethaf am ryw reswm, ond mae sylwadau Mererid ac awdl Donald yn mynd beth o’r ffordd i wneud iawn am hynny y tro hwn.
Yn yr erthygl Y rhaglen radio na fu… ceir sgript teyrnged radio a oedd i’w darlledu ar y BBC ar 4 Medi 1939. Ni ddarlledwyr y rhaglen oherwydd i Ryfel Byd, 1939-1945 roi stop ar bethau. Teyrnged oedd hon gan E D Jones i’w dad Gwilym Wyn o Gwmllynfell a ddisgrifiwyd gan y Radio Times wrth gyhoeddi’r rhaglen fel “llenor o fri a roes rai o brifeirdd y genedl ar ben y ffordd.”
Twm Morys yw awdur y feirniadaeth yng Nghystadleuaeth Tlws D Gwyn Evans 2009.
Ceir teyrnged arall wedyn, sef un gan D Islwyn Edwards i John Roderick Rees. Mae’r erthygl braidd yn hir, ond mae’r portread o John Roderick Rees yn un sy’n llwyddo i gyfleu’r gwrthrych i’r dim. Efallai y gallwn ddweud y gallai’r llun fod wedi bod yn ddigon. Mae Islwyn Edwards yn dweud yn ei erthygl, “Bu’n byw yn y Gymru Gymraeg ar hyd ei oes, ni bu erioed ar wylai ac ni bu un cyfnod yn ei fywyd pan nad oedd yn gyfrifol am fir nac am anifail.” Mae wyneb y bardd yn dweud hynny i gyd. Tybed pwy oedd y ffotograffydd?
Mae D Ben Rees yn sôn am Eifionydd ac Edern John Glyn Davies. Yn wahanol i’r arfer nid Bobi Jones sy’n gyfrifiol am y golofn Adolygiadau Hwyr y tro hwn, ond yn hytrach Monica Maciawn ac mae hi’n troi ei sylw at Williams Pantycelyn gan Saunders Lewis. Y golygydd sy’n gyfrifol am y feriniadaeth ar gystadleuaeth yr englyn ar y pwnc ‘Harry Patch’ ac mae Twm Morys yn ysgrifennu eto ar Ganu Gwlad.
Ar dudalennau olaf y cylchgrawn ceir tri adolygiad – Huw Meirion Edwards yn adolygu Y flodeugerdd englynion newydd (gol. Alan Llwyd), Dafydd Pritchard yn adolygu Llwybrau gan Haf Llewelyn, a Jon Meirion Jones yn adolygu Stori Hedd Wyn gan Alan Llwyd. Mae’r tri ohonynt yn canmol. Dyma beth sydd gan Jon Meirion Jones ei ddweud am ddyluniad y gyfrol ar Hedd Wyn, “Llongyfarchiadau i Dafydd Llwyd am y diwyg graenus a chrefftus a roddodd i’r gyfrol. Mae Dafydd eisoes wedi ei brofi ei hun yn ddylunydd penigamp drwy’r cylchgrawn hwn a llyfrau Cyhoeddiadau Barddas. Mae’r papur a ddefnyddir o ansawdd da a’r print yn glir ac yn hawdd ei ddarllen. Hefyd nid yw yn gorlenwi tudalen. Ond hoffais gynllun Dafydd o lenwi tudalennau i’r fyl a’r lluniau lle’r oedd hynny’n bosib, a gosod gyferbyn benawdau cynnil iawn. Nid yw ei gynllun yn tynnu sylw oddi wrth y lluniau, yn hytrach i’r gwrthwyneb.”
A dyna daith frysiog trwy gynnwys y rhifyn diweddaraf o Barddas fel yr wyf yn gweld pethau.
(5 yn pleidleisio, cyfartaledd: 2.80 allan o 5)
 Ym mhennod 20 o’i lyfr Yr Ysbryd Glân mae R. Tudur Jones yn edrych ar bwnc “Gweithredoedd da”. Mae’n sôn am y cam-ddealltwriaeth sydd wedi bod ynglŷn â gweithredoedd da – rhai yn eu gweld fel ffordd i ennill ffafr Duw ac eraill yn eu gweld yn amherthnasol yng ngoleuni ei ras a’i gariad rhyfeddol. Dywed yr awdur: “Pa mor dlawd bynnag yw ein gweithredoedd da ni, nid ydynt ond ymgais i ddiolch i Dduw. “Canys er gwerth y prynwyd chwi: gan hynny gogoneddwch Dduw yn eich corff, ac yn eich ysbryd, y rhai sydd eiddo Duw ” (1 Cor. vi, 20). Amcan bod yn “genedl sanctaidd,” meddai Pedr, yw mynegi “rhinweddau yr hwn a’ch galwodd allan o dywyllwch i’w ryfeddol oleuni ef” (1 Pd. ii, 9). Offrwm diolch yw ein gweithredoedd da, saled ag ydynt, ond cysur yw gwybod fod Duw’n perffeithio Ei nerth yn ein gwendid ni.”
(2 yn pleidleisio, cyfartaledd: 1.00 allan o 5)
Rhag ofn fod darllenwyr y blog yn credu fy mod wedi fy nharo gan fania crefyddol yn sydyn byddai’n well imi adrodd am rai pethau eraill sydd wedi bod yn digwydd. Mae’n teimlo fel amser hir bellach ond rhyw bythefnos yn ôl fe fues i mewn neuadd orlawn yn Llwyncelyn i lansio ymgyrch etholiadol Penri James fel ymgeisydd Plaid Cymru ar gyfer Ceredigion yn etholiad cyffredinol San Steffan yn ddiweddarach yn y flwyddyn.
Mae Neuadd Goffa Llwyncelyn yn dal rhyw gant a hanner mae’n siŵr, ond roedd tipyn mwy na hynny wedi gwasgu i mewn rhwng ei muriau ar y noson. Dechreuodd y noson gyda chawl ac fe gafwyd ambell i gân hefyd – gan gynnwys cerdd dant – gan ferched Cen ac Enfys. Roedd cyn-faer Aberystwyth, Lorrae Jones-Southgate, yno yn ei chyfarfod Plaid Cymru cyntaf ers ymuno â’r blaid a gadael y Democratiaid Rhyddfrydol. Meddai hi, “Yn dilyn fy ymddiswyddiad fel cynghorydd tref yn Aberystwyth dwi wedi bod yn hir ystyried ble mae fy nheyrngarwch gwleidyddol yn gorwedd. O ganlyniad, yr wyf wedi dod i’r casgliad mai Plaid Cymru, fel y blaid sy’n delifro dros bobol Ceredigion, yw’r blaid orau i gynrychioli pobol fel fi.” Mae’n siŵr nad oedd hi wedi gweld na chlywed rhywbeth tebyg o’r blaen mewn cyfarfod a drefnwyd gan y Dem Rhyddiaid.
Ond y prif atyniad oedd cyfweliad rhwng Angharad Mair a Penri James ac yna araith gan yr Aelod Cynulliad (a’r Gweinidog dros faterion gwledig), Elin Jones. Fe wnaeth Angharad Mair ei gwaith yn dda gan adael i Penri siarad am y pynciau a’r pethau oedd yn bwysig iddo ef. Pwysleisiodd ei fod yn enedigol o Geredigion ac wedi byw a gweithio yno ar hyd ei oes. Dywedodd hefyd pa mor bwysig y mae cymuned a theulu iddo ac am gefnogaeth ei deulu i’w ymgyrch.
Arweiniwyd y noson gan Dai Jones, Llanilar, yn ei ddull dihafal ei hun. Fe wnaeth e’n siŵr fod naws y Cardi yn drwm ar y noson.
Bellach mae’r ymgeiswyr yn y ras etholiadol i gynrychioli San Steffan yn siŵr o fod yn gyfan, heblaw efallai am ymgeisydd annisgwyl. Diolch i flog ardderchog y Cynghorydd Alun Williams, am y wybodaeth am yr ymgeiswyr. Mae ef yn mentro rhoi ei grynodeb ei hun am bob un ac mae’n werth darllen i gael gwybod pwy fydd yn ymladd yn galed i ennill yng Ngheredigion. Dyma’u henwau yn nhrefn y wyddor.
- Richard Boudier (Llafur)
- Luke Evetts (Ceidwadwyr)
- Penri James (Plaid Cymru)
- Leila Kierch (Gwyrddion)
- Mike Wieteska (Plaid Ann. y DU)
- Mark Williams (Dem Rhydd)
Rhagor o luniau o’r lansiad yn Llwyncelyn.
(4 yn pleidleisio, cyfartaledd: 3.00 allan o 5)
Dywedodd rhywun wrtha i ei fod yn teimlo fod y blog wedi mynd yn grefyddol iawn yn ddiweddar. Doedd dim awgrym o feirniadaeth dwi’n siŵr, dim ond datganiad ffeithiol. Wel, mae hynny’n wir – mae yn dymor y Garawys wedi’r cwbl – ond roeddwn i’n teimlo fod ‘na ryw awgrym o’r angen am ymddiheuriad, neu o leiaf ryw air o esboniad. Dwi’n ofni nad ydw i’n mynd i ymddiheuro nac esbonio’n fwy nad dweud fy mod yn Gristion ac mae cadw’r Garawys yn bwysig i mi. A chan fod cadw’r Garawys yn dipyn o ymdrech nid yw’n rhyfedd fy mod yn blogio am y peth. Fel y gwnes i ddweud yn gynt dwi’n ofni taw bwriad yn hytrach na rhywbeth dwi’n gwybod fy mod yn mynd i’w gyflawni yw hyn. Ond dyna un peth y mae’r Garawys yn ei ddysgu i mi yn gyson, fy ngwendid a’m breuder, ond fy mod yn nerthol trwy’r Un a’m carodd ac a roes ei hun drosof.
Yn fy narlleniad heddiw o lyfr R Tudur Jones, Yr Ysbryd Glân roeddwn i’n troi a bennod 19, “Yr hen a’r newydd”, lle’r oedd yn sôn am y newid hwnnw sy’n dilyn ymddiried nid ynof fi fy hun ond yn yr Un sydd yn medru fy newid i. Dyma beth oedd ganddo i’w ddweud: “Fel y dywedodd y Piwritan, Richard Baxter, ‘Rhaid i bob dyn dyfu fel y mae coeden yn tyfu — i fyny ac i lawr yr uni pryd. Dylai tyfiant anweledig mewnol gyd-fynd â’r tyfiant gweledig allanol.’ Y mae sancteiddrwydd (fel pechod) yn hedyn sy’n tyfu. Ac y mae gwarchod a hybu’r tyfiant ysbrydol yn rhan hanfodol o sancteiddio. Rhaid wrth gynnydd: “Gan fod yn gywir mewn cariad, cynyddu ohonom iddo ef ym mhob peth, yr hwn yw y pen, sef Crist” (Eff. iv, 15). “A’r Arglwydd a’ch lliosogo [hynny yw, peri i chwi gynyddu] ato a’ch chwanego ym mhob cariad i’ch gilydd … i gadarnhau eich calonnau chwi yn ddiargyhoedd mewn sancteiddrwydd gerbron Duw a’n Tad …” (1 Thes. iii, 12, 13).” (t.86)
(1 yn pleidleisio, cyfartaledd: 5.00 allan o 5)
Dwi newydd orffen darllen pennod 18 “Crist Iesu ein sancteiddrwydd” allan o lyfr R. Tudur Jones Yr Ysbryd Glân.
Meddai’r awdur, “Un o gyfraniadau gwerthfawr y Diwygiad Methodistaidd oedd pwysleisio pwysigrwydd cymundeb cyson â Christ fel amod tyfu mewn sancteiddrwydd — gwers a ddysgir yn fuan iawn wrth astudio emynau Williams Pantycelyn. Dyma arwyddocâd cariad at Grist yn y bywyd Cristionogol. Nid meistroli cyfres o ddeddfau moesol y mae Cristionogion er mwyn tyfu mewn daioni ond ymorffwys yng nghariad Crist a syllu ar ei berson.” (tt.80-81)
Buasai myfyrio’n iawn ar y gosodiad hwnnw yn unig yn ddigon mewn gwirionedd i lenwi fy meddwl dros holl dymor y Garawys.
Dywedodd Iesu, “Hyn yw bywyd tragwyddol: dy adnabod di, yr unig wir Dduw, a’r hwn a anfonaist ti, Iesu Grist.” (Ioan 17:3)
(2 yn pleidleisio, cyfartaledd: 3.00 allan o 5)
Mae heddiw yn ddydd Mercher y Lludw a dwi newydd ddychwelyd o wasanaeth y Cymun bendigaid yn Eglwys y Drinod. Roeddwn i’n darllen y darlleniadau o’r Hen Destament a’r Newydd. Roedd yn wasanaeth arbennig iawn ar gyfer dechrau’r Garawys – nawr mae’n rhaid imi wneud yn siŵr fy mod yn parhau i gadw’r Garawys tan ddechrau mis Ebrill a Dydd y Pasg. Efallai bydd rhai yn rhyfeddu at fy nefnydd o “rhaid” mewn cyd-destun y Garawys gan weld hynny yn swnio’n debyg iawn i faich. Ond “rhaid” yn ystyr ei bod hi’n rhaid inni fwyta’n iach, sef gwneud rhywbeth sydd er fy lles a’m daioni.
Yn draddodiadol mae’r Eglwys wedi dynodi’r Garawys, y cyfnod o ddydd Mercher y Lludw tan Noswyl y Pasg fel tymor o ddisgyblaeth a hunanymwadiad, a dydd Mercher y Lludw ei hun a dydd Gwener y Groglith yn ddyddiau ympryd. Ond dyna i gyd. Nid oes canllawiau swyddogol yn unman i ddweud beth yw ystyr hynny. Nawr mae’r Eglwys Babyddol wedi datblygu sustem o reoliadau manwl am beth sy’n iawn i’w wneud ar adeg o ympryd, disgyblaetha a hunanymwadiad. A phetai’r Presbyteriaid yn cadw’r Garawys dwi’n ddigon siŵr y buasent hwy hefyd wedi datblygu sustem yr un mor soffistigedig ag un Eglwys Rufain i gyfarwyddo (neu orchymyn) ei haelodau i wneud pethau felly’n iawn.
Ond nid felly yr Eglwys yng Nghymru. Efallai byddai rhai pobl yn dweud fod hynny’n nodweddiadol o eglwyswyr. Gofyn am ympryd, disgyblaeth a hunanymwadiad heb wneud dim ymarferol i’w alluogi. Yn hytrach mae’n rhaid i ddyn chwilio am ei gyfarwyddyd ei hun; ei ffordd ei hun o gadw hyn. Mae rhai yn troi at eglwysi eraill i weld sut maen nhw’n gwneud pethau, ond eleni dwi wedi gosod fy nisgyblaeth fy hun. A disgyblaeth bositif yw hi.
Yn gyntaf rwyf am sicrhau fy mod yn ail-ddarllen cyfrol ragorol R Tudur Jones ar Yr Ysbryd Glân (1972). Mae 216 o dudalennau yn y llyfr, felly mae’n golygu y bydd yn rhaid imi ddarllen rhyw chwech o dudalennau’r dydd os am gadw at fy nisgyblaeth. Fel mae’n digwydd dechreuais ail ddarllen rhyw bythefnos yn ôl; ond nawr bydd gennyf nod i fi fy hun.
Yr ail beth dwi am wneud yw gwneud yn siŵr fy mod yn dod wyneb yn wyneb â’r byd mae Duw wedi’i greu yn fwy cyson trwy gerdded bob nos. Bydd hynny er fy lles corfforol yn bendant. Ond bydd hefyd er fy lles ysbrydol gan y bydd yn rhoi amser imi fyfyrio a gweddïo mewn cyd-destun gwahanol i’r arfer.
Yn drydydd dwi am wneud pethau sydd yn mynd i alluogi Duw fy newid i fod yn fwy tebyg i’r hyn mae ef am imi fod. Fe wnaeth yr awdur Julie Clawson grynhoi’r peth yn dda iawn ar ei blog onehandclapping. Fel hyn meddai hi:
I’ve come to learn that in order to become more fully the person God wants me to be, I instead need to make sacrifices that actually allow me to achieve those ends. Often those sacrifices are less about personal denial, and more about following disciplines that encourage me to love others more. In the past I’ve attempted to eat more ethically or shop fairly — which of course required discipline and sacrifice on my part (and a bit of denial as well), but the outcome of these outwardly focused changes was far more personally transformative than if I had just eliminated something from my life for forty days.
So for me the question for Lent is not “what am I giving up?” but instead “what can I do to allow God to transform me this season?” The answers to those questions might be the same for some people; for me, changing the question shifted how I observed Lent. Whatever the case, I think it is important to understand what the ultimate purpose is behind why we engage in certain disciplines unless we miss their very point.
Felly dyna fy nod. Ond gan taw meidrol ydw i dwi’n gwybod hyd ar ddydd Mercher y Lludw taw methu dwi’n mynd i’w wneud. Ond mae’r Garawys yn baratoad i ddathlu’r hyn a wnaeth Duw i drawbewud fy methiant i yn fuddugoliaeth a’m gwendid yn nerth.
(1 yn pleidleisio, cyfartaledd: 1.00 allan o 5)
Mae’n rhaid i fi gyfaddef fy mod yn ei chael hi braidd yn anodd i dderbyn ymateb Undeb Rygbi Cymru i arestio Andy Powell yn dilyn y gêm yn erbyn yr Alban nos Sadwrn neu’n gynnar fore Sul. Dwi ddim yn gwybod beth oedd yr amgylchiadau, ond mae gweld yr Undeb Rygbi sydd mor barod i dderbyn ceiniogau’r bragwyr yn mabwysiadau rhyw agwedd feirniadol o yfed alcohol yn fy synnu. Ar draws crysau tîm rygbi Cymru beth sydd wedi’i ysgrifennu mewn llythrennau breision? Na, nid cofiwch fwyta’n iach, cofiwch wneud digon o ymarfer corff. Nage, yn hytrach yr hyn sydd wedi’i ysgrifennu yno yw cofiwch yfed digon o gwrw a rhag ofn nad ydych chi’n rhy siŵr pa gwrw sydd gyda’r mwyaf deniadol ei enw yw BRAINS SA. Ond o ufuddhau i neges ei grys mae’r chwaraewr Andy Powell wedi colli ei le yn y sgwad cenedlaethol ar gyfer gweddill gemau’r chwe gwlad. Fel hyn y dywed yr Undeb Rygbi mewn datganiad:
“This kind of behaviour cannot be tolerated in a professional, elite sporting environment and we have acted quickly and incisively in order to leave no ambiguity over the dim view we take of this situation.”
Ond mae’n amlwg, er nad oes posib goddef yfed alcohol, fe ellir goddef ei hysbysebu reit yng nghanol yr amgylchedd chwaraeon elit proffesiynol yng Nghymru. Rhywbeth nad yw’n cael ei ganiatáu yn Ffrainc yn ôl tystiolaeth y newid sydd yn gorfod digwydd i eiriad crysau rygbi ein tîm cenedlaethol wrth chwarae yn Stade de France.
Yr unig air o gyngor sydd gen i bellach yw i drefnwyr Eisteddfod yr Urdd yng Ngheredigion eleni. Sef eu bod yn cadw y bygis golff yn bell oddi wrth y maes yn Llannerchaeron os nad ydyn nhw am gael ‘digwyddiad’ embarasing tebyg ar eu dwylo!
(1 yn pleidleisio, cyfartaledd: 5.00 allan o 5)
Dwi newydd ysgrifennu adolygiad o lyfr diweddaraf Hafina Clwyd ar gyfer gwefan gwales.com. Prynu lein ddillad yw’r detholiad diweddaraf o’i dyddiaduron sydd wedi’u cyhoeddi. Dyma ddywedais i yn fy adolygiad.
Os ydych chi’n dwlu ar Hafina Clwyd yna rydych chi’n mynd i ddwlu ar y gyfrol ddiweddaraf o ddetholion o’i dyddiadur. Ond hyd yn oes os nad ydych chi’n dwlu arni yna mae’n siŵr y byddwch chi’n dod o hyd i rywbeth o ddiddordeb o fewn cloriau Prynu Lein Ddillad. Mae dyddiaduron unigolion yn bethau personol iawn ac, fel rheol, nid ydynt yn dod i’r golwg nes i’r awdur fynd yn ddigon pell i ffwrdd (marw, fel arfer!) i beidio â phoeni beth fydd pobl yn ei ddarllen ynddynt. Mae Hafina Clwyd yn wahanol gan ei bod wedi cyhoeddi detholion o’i dyddiaduron cyn hyn ac yn eu rhannu gyda darllenwyr Y Wawr yn gyson.
Mae gan yr awdures ddiddordebau a gwybodaeth eang ac mae’n frwdfrydig ym mhob dim y mae’n ei wneud. Mae’r blynyddoedd yn y dyddiadur yn adrodd ei hanes yn dychwelyd i Gymru wedi cyfnod hir o ddysgu a byw yn Llundain. Ac er ei bod yn amlwg wrth ei bodd o gael y cyfle i ddychwelyd i Gymru, nid yw popeth yn plesio ac mae hi’n ddigon parod i ddweud beth yw’r pethau hynny.
Yr hyn sy’n ddifyr am y dyddiadur yw sut mae aelodau o deulu’r awdur yn cymysgu â’u cyd-Gymry a thrigolion y byd ar ei dudalennau. Yn aml iawn, maent yn ymddangos yn y dyddiadur wrth farw ac mae hynny’n dod â rhai gwahanol iawn ynghyd fel yn achos y flwyddyn y mae’r awdur yn ei galw’n flwyddyn y colledion, 1985. Y flwyddyn honno dyma rai o’r marwolaethau y mae’n eu cofnodi: yr Arglwydd Harlech (27/1), W. D. Williams (2/2), John Eilian (19/3), Kate Roberts (17/4), Syr Thomas Parry (21/4), Harri Gwynn (23/4), Idwal Jones. Llanrwst (30/5), Saunders Lewis (1/9), a Tom Jones, Llanuwchllyn (1/10). Mae ganddi rywbeth i’w ddweud am bob un, wrth gwrs, ond ar yr un pryd cafodd gyfle i wylio Dennis Taylor yn curo Steve Davies ym mhencampwriaeth snwcer y byd!
Yn yr un flwyddyn daeth y newyddion ei bod yn fwriad gan Gyngor Celfyddydau Cymru (CCC) dorri grant Y Faner. Un o’r pethau mwyaf diddorol yn y gyfrol yw dilyn blynyddoedd olaf y cylchgrawn hwnnw a’i rhan hithau fel golygydd yn ceisio ymladd bwriadau biwrocratiaid CCC i’w ‘ladd’. Nid yw Hafina Clwyd yn un i dderbyn unrhyw beth heb ei herio. A da o beth yw iddi fod yn barod i gyhoeddi ei sylwadau miniog am yr hyn a ddigwyddodd bryd hynny. Pan ddeallodd hi pwy oedd ar fwrdd golygyddol Golwg ar 27 Ionawr 1988, y cylchgrawn a gefnogodd Cyngor y Celfyddydau yn lle Y Faner, nid yw’n dal dim yn ôl: ‘Mae’r cylchgrawn newydd Golwg wedi penodi panel golygyddol, sef Bedwyr, Menna Elfyn, Mererid James, Myrddin ap Dafydd, Lynn Davies, John Rowlands, Marian Delyth, Robin Reeves ac Elan Closs. Y bradwyr! Rhai ohonyn nhw wedi cymryd arnynt eu bod yn ddig hefo CCC ac wedi addo cefnogi’r Faner‘. (t. 130)
Gwelir yr un ysbryd heriol yn ei hymateb i adolygiad o’i chyfrol Merch Morfydd a gyhoeddwyd yn 1987. Dyma beth mae’n ei gofnodi ar gyfer 29 Gorffennaf y flwyddyn honno: ‘Iwan Edgar yn ei hadolygu yn reit ffiaidd yn Barn ac yn gwneud sylwadau personol yn hytrach na thrafod y gyfrol. Beth sy’n ei gorddi tybed? A phwy ydy o, beth bynnag? (t. 123)’.
Nid yw hi wastad yr un mor finiog ei sylwadau ond mae’n rhoi ei golwg hi ar bethau yn gwbl ddiflewyn-ar-dafod.
Efallai taw gwendid y gyfrol yw fod nifer o’r cofnodion yn ei dyddiadur yn rhai byrion ac mae’n well pan fo’r awdures yn cymryd ei hamser i drafod digwyddiad neu unigolyn. Er hynny, mae’n gyfrol ddifyr dros ben; dwi’n siŵr y bydd hi’n cythruddo rhai, yn danto eraill, ond fydd hi byth yn diflasu neb. Mae Hafina Clwyd yn gymeriad lliwgar ac mae ei dyddiadur cyhoeddedig yn adlewyrchu hynny i’r dim.
Adolygiad oddi ar www.gwales.com, trwy ganiatâd Cyngor Llyfrau Cymru
Os wyt ti’n chwilio am gyfrol i’th diddanu a’th gythruddo mewn talpiau dyma’r gyfrol i ti. Hafina Clwyd ar ei gorau. Clasurol!
(3 yn pleidleisio, cyfartaledd: 5.00 allan o 5)
|
Llyfrau o Lyfrgell Dogfael
|
![[Bloglines]](http://blogdogfael.org/wp-content/plugins/bookmarkify/bloglines.png)
![[BlogMarks]](http://blogdogfael.org/wp-content/plugins/bookmarkify/blogmarks.png)
![[del.icio.us]](http://blogdogfael.org/wp-content/plugins/bookmarkify/delicious.png)
![[Digg]](http://blogdogfael.org/wp-content/plugins/bookmarkify/digg.png)
![[Facebook]](http://blogdogfael.org/wp-content/plugins/bookmarkify/facebook.png)
![[Google]](http://blogdogfael.org/wp-content/plugins/bookmarkify/google.png)
![[Hugg]](http://blogdogfael.org/wp-content/plugins/bookmarkify/hugg.png)
![[MySpace]](http://blogdogfael.org/wp-content/plugins/bookmarkify/myspace.png)
![[Reddit]](http://blogdogfael.org/wp-content/plugins/bookmarkify/reddit.png)
![[Slashdot]](http://blogdogfael.org/wp-content/plugins/bookmarkify/slashdot.png)
![[StumbleUpon]](http://blogdogfael.org/wp-content/plugins/bookmarkify/stumbleupon.png)
![[Technorati]](http://blogdogfael.org/wp-content/plugins/bookmarkify/technorati.png)
![[Twitter]](http://blogdogfael.org/wp-content/plugins/bookmarkify/twitter.png)
![[Windows Live]](http://blogdogfael.org/wp-content/plugins/bookmarkify/windowslive.png)
![[Yahoo!]](http://blogdogfael.org/wp-content/plugins/bookmarkify/yahoo.png)
![[Email]](http://blogdogfael.org/wp-content/plugins/bookmarkify/email.png)
Sylwadau diweddar ar Flog Dogfael